7 topics
#wetenschap

Neurowetenschappers ontdekken 'de plek' van het bewustzijn

Het was de mathematicus, filosoof en amateur-anatoom Descartes (1596-1650) die de zich diep in de hersenpan bevindende epifyse of pijnappelklier aanwees als de zetel van de ziel. Ergens in dat minuscule hersenorgaan maken materie/lichaam en geest/ziel, ondanks het resolute, metafysische onderscheid waarmee hij de twee domeinen uit elkaar haalde, op mysterieuze wijze toch contact met elkaar. Inmiddels hebben de (medische) wetenschappen het axioma van de ziel losgelaten en onderzoeken nu de mens, zijn gedrag en anatomie volgens de empirische methode. De ziel verloor met de opkomst van de ervaringswetenschappen zijn onsterfelijke karakter maar bleef als 'bewustzijn' voor veel filosofen, theologen en andere mystici nog de gehele negentiende en een groot deel van de twintigste eeuw de Pandora-doos van veel speculatieve onzin. Het mag niet verbazen dan neurologen naarstig in de hersenen bleven wroeten in de hoop daar de de zetel te vinden van dit raadselachtige en onzichtbare fenomeen. De ganglion spinale was bijvoorbeeld een optie midden negentiende eeuw. Zelfs in deze eeuw, waarin neurologisch onderzoek bepaalde functies, gedragingen, karakterkenmerken en ervaringswijzen exact weet te verbinden met de activiteiten van bepaalde hersendelen, kon men tot voor kort niet geheel om het mysterie van het bewustzijn heen. Maar godzijdank hebben Europese neurowetenschappers nu uitgevogeld hoe en vooral waar het zit. Het bewustzijn bevindt zich niet op een specifieke plek in het brein, maar laat zich zien als een specifiek patroon waarbij meerdere hersendelen actief zijn. De breinen van 159 gezonde, wakkere en zich concentrerende mensen werden door een zogenaamde Functional Magnetic Resonance Imaging (fMRI)-scanner vastgelegd en vervolgens vergeleken met de breinscans van  coma-patiënten. Vier breinpatronen konden de wetenschappers vervolgens isoleren die corresponderen met het bewustzijn van een mens. Hier het goed leesbare intro-artikel op de site van Science. Onderzoekers concludeerden volgens Futurism dat 'consciousness stems from the ability of the brain to process information using its various specialized lobes and cortices in concert.' No shit Sherlock, maar hoe fijn dat eindelijk eens bewezen is dat het bewustzijn geen aparte, verheven vermogen is en zich ergens als een Gordiaans knoopje in onze hersenpan heeft verstopt, maar een emergent fysiologisch fenomeen dat als patroon dus te herkennen valt als een verspreide vorm van breinactiviteit. 

Het regent straks collectieve schadeclaims! Tweede Kamer akkoord met nieuwe wet

Schitterend nieuws voor de belangenorganisaties voor doodgewone burgers uit de Tweede Kamer vandaag. Daar is ingestemd met de nieuwe Wet afwikkeling massaschade in collectieve actie (uitleg hier), waarmee het voor belangenorganisaties makkelijker moet worden om voor 'gedupeerden' een schadevergoeding af te dwingen. In een reactie zegt minister Dekker voor Schadeclaims: 'Dit is een mooi voorbeeld van een rechtsgang die effectief is en voorziet in de behoefte van consumenten, bedrijven en rechters. Massazaken raken veel burgers en het gaat vaak om grote bedragen. Daarom is het belangrijk dat hierover niet eindeloos rechtszaken komen. Partijen krijgen zo in één keer duidelijkheid.' Want even voor de goede orde: een organisatie als de Consumentenbond kan nu ook al collectief een rechtszaak voeren (en doet dat ook), maar dan moeten de partijen alsnog met elkaar in gesprek om te schikken voor een schadevergoeding. Dat kan vervolgens mislukken, waardoor de consument gedwongen wordt maar als de rechter dan vaststelt dat een bedrijf zich niet aan de regels heeft gehouden, moeten de partijen met elkaar om tafel om een schikking te treffen over het vergoeden van de schade. Dat schrikt sommigen dan af, wegens te duur en gedoe. Als de wet door de Eerste Kamer komt (Dekker zegt dat hij verwacht dat de wet dit jaar nog van kracht wordt), dan kan een rechter nu een passende schadevergoeding bepalen, die dan ook echt vaststaat. Vorige week stuurden organisaties Vereniging Eigen Huis, de Consumentenbond en de ANWB een gezamenlijke brief (pdf) aan de Tweede Kamer om deze op de noodzaak van deze wet te wijzen. Krijgen we nu Amerikaanse class action-toestanden zoals bij dieselgate of de kwestie asbesthoudend talkpoeder? Waarschijnlijk niet, want in Amerika bestaan er bijvoorbeeld extra boetes die bedrijven moeten uitkeren aan gedupeerden. Of de consument nu beter af is, en de drempel voor massaclaims lager of juist hoger wordt valt nog te bezien. Als u zin heeft in een flinke dosis scepsis, dan klikt u bijvoorbeeld hier

Hee, wetenschap blijkt toch geen mening

U zou het misschien niet zeggen, maar geïnformeerd tot een oordeel komen is niet hetzelfde als lukraak wat roepen. The Economist maakt zich nu enorm druk dat gewone mensen zich steeds minder van wetenschap aantrekken. Dat is een regelrecht gevaar voor de volksgezondheid en kan worden toegeschreven aan populisme, zo lezen wij. 'Across Europe, the rise of populism is damaging public health. A common feature is scepticism of vaccines. Immunisation rates are declining and the diseases they are designed to stop are on the rise. Measles cases are at a 20-year high. In Italy, which used to be a model of good vaccination practice, take-up has fallen since 2005 to a level lower than that of Ghana. Between 2016 and 2017 the number of measles cases rose sixfold, to around 5,000. France, Serbia and Greece have also seen notable spikes, but the trend applies across almost the entire continent.' Niet vaccineren is Darwins manier om mensen te vertellen dat ze unfit zijn, maar het is ook een gevaar voor de rest van de populatie. Verplicht vaccineren is zo gek niet, omdat een roekeloos weigeren niet alleen het eigen lichaam treft. De koppeling tussen populisme en domheid wordt wel vaker gemaakt. De aanval op wetenschap toeschrijven aan het """opkomende populisme""" is echter niet zo terecht. De aversie tegen objectieve wetenschap komt grotendeels uit de postmoderne wetenschap zelf. Wetenschap is wellicht niet slechts een mening, maar volgens mensen die ervoor hebben gestudeerd, veeleer een functie van macht. Of een factor die in dienst staat van een economisch systeem. Of een neokoloniaal concept. Wetenschap is een antifeministisch idee, of een structuur die dient tot onderdrukking van niet-Westerse denkscholen. De aanval op waarheid en wetenschap is al decennia oud en komt dus van binnenuit. Misschien moeten we gewoon niet alles meer wetenschap noemen, want aan zelfreinigend vermogen blijkt een chronisch gebrek in bepaalde takken van sport. Als we door bijvoorbeeld deze Augiasstal de bezem halen, zal het vertrouwen in wetenschap ook weer toenemen. Populisme of geen populisme. Of zijn wij de enigen die juist opvallend veel GroenLinks-tutjes zien die hun bakfietskroost niet willen vaccineren?

Bewijs! Helft resultaten psychologische onderzoeken is onzin

Wat maakt een onderzoek wetenschappelijk? Een vraag die niet eenvoudig te beantwoorden is. Het heeft iets van doen met de herhaalbaarheid van de door de theorie voorspelde resultaten van een experiment in dezelfde empirische omstandigheden. Dus de herhaalbaarheid van een onderzoek is een indicator voor de wetenschappelijkheid ervan. Bewezen theorieën in de natuurkunde, scheikunde en biologie en hebben een grote voorspelbaarheid ten aanzien van hun experimenten en onderzoeken. En dat is fijn, want vrijwel al onze industrieën en technieken zijn gebaseerd op de solide resultaten van deze wetenschappen. Anders ligt dat voor wat men de 'softe wetenschappen' noemt, waartoe o.a. de sociale en de psychologische wetenschappen behoren. Daarin spookt sinds het begin van dit decennium de kwade geest van het pessimisme rond. Men noemt deze kwade geest ook wel de 'replication crisis'. Steeds vaker blijkt dat resultaten van onderzoeken uit het verleden, waarbij de wetenschappelijke gemeenschap ervan uitging dat deze betrouwbaar zijn, niet dezelfde resultaten produceren als ze herhaald worden. Als het gaat om psychologisch onderzoeken, zegt Vox daarover dat 'Incredibly influential, textbook findings in psychology — like the “ego depletiontheory of willpower, or the “marshmallow test” — have been bending or breaking under rigorous retests'. En recent gepubliceerd onderzoek (Advances in Methods and Practices in Psychological Science) doet voor de onbetrouwbaarheid van de psycho-wetenschappen nog een extra duit in het zakje: onderzoekers hebben 28 klassieke en moderne psychologische experimenten aan de lakmoesproef der herhaalbaarheid onderworpen. Het resultaat? De helft bleek maar dezelfde resultaten te genereren als het oorspronkelijke onderzoek. Een nog grotere replicatie-studie in 2015 had al hetzelfde negatieve resultaat. Dat is nogal wat. Voor de sociale wetenschappen is een dergelijk onderzoek onderweg. Mocht u zich afvragen wat deze resultaten impliceren, dan is het handig om te bedenken hoeveel belastingcenten er gestoken worden in psycho-sociale hulp en therapieën die misschien wel grotendeels gebaseerd zijn op de resultaten van onbetrouwbaar onderzoek. Hoe zit het met die samenraapsels van onderzoeken waarop bijvoorbeeld de DMS is gebaseerd en op basis waarvan individuen opgenomen worden, speciale uitkeringen krijgen et cetera? Goed, aangenomen dat de meta-onderzoeken zelf wel herhaalbaar zijn, is er nog veel werk aan de winkel voor de dames en heren psychologen, sociologen en andere feestpakket-academici. Eerst maar eens een deugdelijke methodologie ontwikkelen.

Kwantumnavigatie wijst de weg naar de wegwijs-toekomst

Het probleem van de huidige GPS-systemen is dat ze gehackt kunnen worden en de faciliterende satellieten uit de lucht kunnen geschoten. Navigeren op basis van de sterren, VOC-style, blijft dan als optie over, maar dat is onmogelijk als het bewolkt is. Een alternatief navigatiesysteem als back-up, bijvoorbeeld in tijden van oorlog wel handig, is er dan niet. Nu werken het Amerikaanse leger en verscheidene techlabs aan een navigatie-systeem dat onafhankelijk van sterren en satellieten kan functioneren: kwantum-navigatie. Wut? Jawel, een navigatiesysteem gebaseerd op de ingewikkelde kennis van de kwantummechanica. Volgens Wired zijn wetenschappers al aardig gevorderd. Hoe het werkt? Met een speciale diamant van het formaat van een zoutkorrel wordt in een soort kubus met lasertechnologie omgevormd tot een sensor waarmee anomalieën in het magnetisch veld van de aarde kunnen worden gedetecteerd. Het komt er heel kort door de bocht op neer dat de diamant kan 'detect distinctive ripples and bumps in Earth’s magnetic field known as magnetic anomalies, which the National Oceanic and Atmospheric Association has previously mapped. Once he identifies an anomaly, he can use it as a reference point to navigate.' Voorlopig is de kwantumnavigator nog niet zo precies als de GPS-systemen en zal het vooral als back-up voor in eerste instantie militaire doeleinden worden ingezet. In het komende decennium zal de tech verkrijgbaar worden.

Verrassing! Nepartikelen in 'wetenschappelijke' tijdschriften zeggen helemaal niks

Manmanman (m/v/x), wat grappig weer. Enige tijd geleden werd bekend dat een aantal wetenschappers 20 hoax-artikelen naar 'wetenschappelijke' journals stuurden en er zeven gepubliceerd kregen. De overige ongepubliceerde stukken werden niet lachend in het haardvuur gegooid, maar hadden in de meeste gevallen 'nog wat werk' nodig. Het geinige is dat de auteurs redelijk goed voorspelden hoe er op hun werk gereageerd zou worden. Aangezien zij hun pijlen richtten op wat zij 'grievance studies' noemden (een term voor gebieden in de softe wetenschappen waarin de wereld wordt onderverdeeld in onderdrukkers en onderdrukten en de termen 'ras', 'klasse' en 'gender' vaker worden gebruikt dan lidwoorden) lag het volgens hen voor de hand dat ze weggezet zouden worden als onder andere vrouwenhaters en xenofoben. Bovendien zou vooral ontkend worden dat er iets aan de hand was in deze 'wetenschappen'. (Hele draadje hier.) Eens mens verwacht het niet, maar de ontkenning is weer diep en het verloopt grotendeels zoals voorspeld. Neem dit artikel dat een semi-intellectuele poging is om kwetsstudies uit de wind te houden. 'The biggest criticism against the experiment is that it didn’t adhere to the basic principles of decent science. The hoax didn’t effectively show anything about “grievance studies” because it didn’t have a control group. They showed that peer-reviewed journals do accept fraudulent papers, yes, but this says nothing about whether “grievance studies” journals are particularly inclined to sloppy scholarship, because the hoaxters didn’t even try to get false papers into the journals of other fields.' Wat een prachtige quatsch. In de eerste plaats zijn er nogal wat vakgebieden die vrij algemeen geaccepteerd worden als wetenschappen (daarover kan je zeker debatteren) maar helemaal geen gebruik maken van deze methode om tot wetenschappelijke resultaten te komen. Neem bijvoorbeeld geschiedenis, of zowat alle andere alfa-gebieden. In de tweede plaats zou de definitie van 'decent science' uit het stuk onmiddellijk te denken moeten geven over de wetenschappelijkheid van 'grievance studies'. Het stuk over  rape culture en honden in stadsparken - daadwerkelijk een van de onderwerpen in de gepubliceerde artikelen - maakte geen gebruik van een methode waarin controlegroepen werden gebruikt en tóch werd het gepubliceerd. Maar goed, niets aan de hand mensen, gewoon doorlopen, dat u niet denkt dat er iets mis is met het wetenschappelijke gehalte van het herschrijven van Mein Kampf met een feministische insteek.

Shell mag geen wetenschapsfestival sponsoren

Wij dachten altijd dat de wereld van musea, kunst en educatie roemloos ten onder ging door het neoliberalisme. Deze ideologische bron van alle kwaad heeft er namelijk voor gezorgd dat overheden zich terugtrokken uit de publieke sfeer. Dat is een ingewikkelde formulering voor een overheid die minder kwistig met subsidies strooit. Enfin, dat neoliberalisme heeft er voor gezorgd dat bedrijven musea zijn gaan sponsoren omdat de overheid het minder deed. Hartstikke mooi natuurlijk, maar kennelijk is dat niet helemaal de bedoeling. 'Three partners of a major UK science festival have pulled out in protest at Shell sponsoring its headline exhibition. The Museum of Science and Industry in Manchester, which organises the Manchester science festival, confirmed the partners had withdrawn their events because of the oil company’s sponsorship of its forthcoming electricity exhibition.'  Het museum begreep de ophef en spuugde Shell nog even in het gezicht door te melden dat ze het geld wel moesten aannemen omdat er minder overheidssubsidies beschikbaar zijn. Dat is als zeggen:  ja, helaas moest ik dit geld voor mijn rapport wel aannemen van dat gekke mens dat zich mijn oma noemt, maar mijn ouders gaven er geen stuiver voor. De teruggetrokken partijen zijn van mening dat Shell - toch een bedrijf dat jaarlijks ruim $1 miljard aan R&D uitgeeft - onwetenschappelijk is. Iets met klimaatverandering. Heeft Shell een rol in te spelen, maar ambitie kan het bedrijf niet ontzegd worden. Maar goed, wij voorzien een gouden toekomst voor het neoliberalisme, de verschraling van het museale aanbod en die befaamde guurrechtse wind. Het kan natuurlijk niet zo zijn dat bedrijven bijdragen aan de samenleving als ze geen Seal of Approval hebben van tragische lokale duurzaamheidsdingetjes zoals deze. In Nederland zien we trouwens al hoe compleet fout dat gaat; het Van Gogh Museum wordt geregeld beklad omdat het wordt gesponsord door Shell. Dood aan Shell & hup subsidies, kameraden!

Linktip: Energie vergelijken