6 topics
#ongelijkheid

Best kans op geweld als ongelijkheid in VS blijft toenemen

We moeten het weer even hebben over ongelijkheid. Niet om te drammen, maar omdat we een (wel erg lang maar) superboeiend stuk vonden dat dieper ingaat op de historische patronen in vermogensongelijkheid en wat er kan gebeuren als de ongelijkheid uit de klauw escaleert. De premisse is dat ongelijkheid cyclisch verloopt; perioden van relatief grote ongelijkheid worden afgewisseld door tijden van meer gelijkheid. Als dat zo is, kan het best zijn dat deze periode van relatief grote vermogensongelijkheid in de VS - ook bekend als the great divergence, u welbekend van de 1% - binnen afzienbare tijd wordt verruild voor een meer egalitair tijdperk. En dat hoeft niet zonder slag of stoot te gaan. 'Put simply, it is fear of revolution that restores equality. And my analysis of US history in a forthcoming book suggests that this is precisely what happened in the US around 1920.' De auteur verhaalt dan over de West Virginia Mine War. Hadden wij nog nooit van gehoord, maar tussen de 10.000 en 15.000 gewapende mijnwerkers namen het toen op tegen het Amerikaanse leger - de enige keer dat het Amerikaanse leger ooit is ingezet tegen de eigen bevolking. Het was het meest gewelddadige binnenlandse conflict na de Burgeroorlog. De protesten in de sixties vallen erbij in het niet. Maar juist omdat het in de jaren twintig ernstig mis ging, werden allerlei sociale hervormingen doorgevoerd. Het gevolg was dat tussen toen en pakweg het eind van de jaren zeventig, de vermogensongelijkheid in de VS afnam. Nu die sinds de jaren tachtig is toegenomen, zouden we een nieuwe periode van gewelddadig conflict kunnen verwachten: 'We are rapidly approaching a historical cusp, at which the US will be particularly vulnerable to violent upheaval.' Dat u het even weet.

Rijken worden rijker en Roverheid!11!!! doet niks!

Sneeuw is wit, gras is groen en over de rijken die rijker worden is altijd wat te doen. Lezen wij de Volkskrant van hedenochtend: 'Het vermogen van de allerrijksten van Nederland is in 2017 verder gegroeid. De rijkste 1 procent van de huishoudens kreeg er ruim 13 miljard euro bij en bezit nu gemiddeld 4,3 miljoen euro aan privaat vermogen: aandelen, bank- en spaarrekeningen, huizen en andere bezittingen. Dat is bijna anderhalve ton meer dan een jaar eerder.' Juist ja. Laten we even liggen dat stijgende woningprijzen natuurlijk ook gelden voor de allerrijksten en komen we tot de vraag hoe erg deze rijker wordende rijkaards zijn. Dit stuk moet u namelijk zien in de context van Het Grote Ongelijkheidsdebat. Alleen wij al hebben daar een bibliotheek over volgeschreven. De vraag is nu of rijken die rijker worden, vermogensongelijkheid op zo'n manier voedt, dat het minder gezellig wordt in de samenleving. Is vermogensongelijkheid, met andere woorden, een bron van gewelddadig conflict? Dat is verdomd lastig te zeggen: er zijn onderzoeken die stellen dat ongelijkheid (dus niet alleen wat betreft vermogen) tussen specifieke culturele groepen in een samenleving tot conflict leiden, maar dat dat niet het geval is voor ongelijkheid tussen individuen of huishoudens. Het eerste wordt horizontale gelijkheid genoemd, het tweede verticale ongelijkheid. De vraag is nu of die ongelijkheid die tot strijd leidt, gereduceerd kan worden tot vermogensverdeling (tussen groepen). Daar zijn de geleerden het nog niet over eens. Maar goed, afgezien van een bloedige groepen- of klassenstrijd zijn er ook wel redenen te bedenken om sterke vermogensongelijkheid matig te vinden: het loont namelijk steeds minder om te werken. En dat moeten we niet willen met zijn allen in dit land. En dan zingen we nu eendrachtig De Internationale.

Zijn vrouwen dan eindelijk een beetje meer gaan werken?

In den ouden media kan u elke dag een nieuw verontwaardigd bericht lezen waarin schande wordt gesproken van ongelijkheid. Ongelijkheid - het softenonbroertje van de olijke tweeling Onderdrukking & Marginalisering - is heel erg. Zo is er ongelijkheid tussen mensen op basis van ras en klasse, maar ook op basis van <s>gender</s> geslacht. Zo lang die ongelijkheid bestaat, rijden de treinen - net als vroeger - niet of nauwelijks op tijd. Nou, een zijspoor van deze ongelijkheidsmanie die bezit heeft genomen van dit eens zo gelijke land is de onwil van vrouwen om werken. Liberaal-kosmopolitisch-mondain-progressief poseren, maar ondertussen stiekem dromen van een leven met een hardwerkende SGP-man en een innige band met het aanrecht. Dat is de Nederlandse vrouw. Er gloort echter een nieuwen dageraad aan den einder. Het Meldpunt Ongelijkheid, gekscherend ook weleens 'Het CBS' genoemd, meldt het volgende: 'Eind 2018 bereikte de nettoarbeidsparticipatie een recordhoogte met ruim 68 procent. De toename is vooral toe te schrijven aan de grotere arbeidsdeelname van vrouwen. Gemiddeld over heel 2018 was het percentage iets lager (bijna 68), vrijwel gelijk aan het hoogste jaarcijfer vóór het uitbreken van de crisis in 2008. De nettoarbeidsparticipatie geeft aan welk deel van de 15- tot 75-jarigen betaald werk heeft.' Er is dus een beetje minder ongelijkheid! Vrouwen hebben vaker betaald werk! Hoer-a! Kleine kanttekening omdat het kan en moet: het CBS kijkt niet naar het aantal uren dat wordt gewerkt voor het vaststellen van de nettoarbeidsparticipatie. Anders gezegd en met het oog op de deeltijdliefde van de Nederlandse vrouw: meer vrouwen dan voorheen doen nu mee op de arbeidsmarkt, wat niets zegt over meedoen voor-spek-en-bonen. Enfin, wist u dat ongelijkheid een sociaal onrecht is dat te vuur en te twitter bestreden moet worden? Mooi, aan het werk dan.

Financiële markten negeren reële economie op eigen gevaar

We lazen laatst iets hilarisch dat we u niet graag onthouden: ‘De Amerikaanse banengroei over december … kwam binnen op 312.000 ... maar liefst het dubbele van wat door analisten was voorspeld ... Gaat het toch beter dan iedereen vreesde?’ We doelen natuurlijk op dat laatste zinnetje. Want waarom zouden we vrezen voor banengroei, laat staan als die beter is dan verwacht? Dat is toch gewoon goed voor de economie? En voor de politieke stabiliteit als de gele hesjes zich gedeisd houden? Of zou het anders niet tot de langverwachte loonstijging leiden? En tot minder zelfmoorden en depressies als gevolg van werkloosheid? Ja en nee. Ja omdat bovenstaande inderdaad het geval is en meer werkgelegenheid natuurlijk gewoon goed is. Nee omdat de verrassend sterke banengroei ook leidt tot een hogere kans op de door beleggers zo gehate renteverhoging in de VS die de afgelopen weken zo veel tumult op financiële markten veroorzaakte. Goed nieuws is daarmee ook slecht nieuws, althans voor beleggers. Leuk hoor, dat de reële economie het goed maakt maar dat is van ondergeschikt belang aan QE, de belangrijkste reden voor de koersstijgingen de afgelopen jaren. 

Lees verder

Hierom heeft niemand het meer over ongelijkheid

Excuses voor de uitleggerig-prekerige kop, maar we hebben een stuk uit De Correspondent gelezen. We moesten daarna even liggen, maar willen het toch even met u delen. Het stuk laat namelijk precies zien waarom ongelijkheid een heikel onderwerp is. Toen de ongelijkheidsfetisj een paar jaar geleden begon, werd al snel duidelijk dat in Nederland van inkomensongelijkheid geen sprake was en dat we het eigenlijk alleen over vermogensongelijkheid konden hebben. Maar ook die boodschap verstomde doordat dergelijke thema's worden gekaapt door Correspedanten als Arjen van Veelen. Die schrijft een veel te lang artikel over de ondergang van de Amerikaanse stad St. Louis in Missouri. De stad had een gedroomde toekomst, maar werd een kansenghetto. Na een ellenlange intro gaan er twee dingen grondig mis. In de eerste plaats de verklaring voor de decline and fall: "Is er een hoofdschuldige aan te wijzen voor de val van St. Louis? Je zou gemakshalve het kapitalisme de schuld kunnen geven. Of het racisme. Maar die twee gaan vaak samen. Je kunt de oorzaak beter samenvatten als: ongelijkheid. Ik hoorde eens deze definitie van de geschiedenis van Amerika: rijke witte mannen die niet-rijke witte mensen vertellen dat hun vijanden zwart en bruin zijn. Dat is ook precies wat er misging in St. Louis." Dit moeten we maar ter kennisgeving aannemen. Wat er fout gaat - en waarom het ongelijkheidsframe voor veel mensen niet meer interessant is -  is dat kapitalisme en racisme aan elkaar worden gekoppeld en zo alleen mensen aan de UvA nog zin hebben om te luisteren. Dit zijn namelijk hun stokpaardjes. Gewone mensen denken: och heden, ik zal maar weer eens kijken of ik niet stiekem wat slaven houd in mijn betegelde kapitalistentuintje, of ik trek gewoon een biertje open. In de tweede plaats wordt op associatieve wijze een verband gelegd met Nederland, een verband dat er niet is of onvoldoende aannemelijk wordt gemaakt. De onheilsprofeet van de Correspondent wijst ons erop dat St. Louis (met zijn overdaad aan kapitalisme en racisme en ongelijkheid) ons voorland is. Met de oorspronkelijke boodschap over vermogensongelijkheid heeft het al lang niets meer te maken. Wie nu nog tegen ongelijkheid strijdt, lijkt niets minder voor te staan dan de totale transformatie van een toch al rotte samenleving. Alsof als de kleur van de woonkamer je niet aanstaat, je het hele huis maar sloopt.  Als het zo moet, dan liever ongelijkheid. 

De economie bloeit, maar het maatschappelijk onbehagen blijft. Hoe dan?

Iedereen die zich weleens afvraagt waarom de mensen zo lopen te mopperen ondanks dat we in een fantastisch land leven zou zich beslist even moeten registreren bij economensite ESB. Daar verscheen deze week het fijne artikel 'Maatschappelijk onbehagen te lijf met wetenschappelijke inzichten' (dit was even reclame want dan ziet men hopelijk door de vingers dat we bovenstaande grafiek van hun site hebben gejat). De mensen lijken nogal boos de laatste tijd gezien de stem voor Brexit en op Trump, plus gemeten in de geleende grafiek boven die toont dat maatschappelijk onbehagen van alle tijden is. Maar hoe komen we aan dat maatschappelijk onbehagen en wat doe je eraan. Daarover valt natuurlijk veel te zeggen en dat gebeurt op ESB wel maar hier niet. Wij lichten er enkel het voorbeeldje uit over de zaak van de niet-geïndexeerde pensioenen wegens brakke pensioenfondsen en het groeiende onbehagen bij gepensioneerden. Want dat vat het artikel aardig samen, omdat sprake is van a) verliesaversie, b) procedurele rechtvaardigheid en c) perceptie van onzekerheid. Legt ESB uit: vroeger werden pensioenen wel geïndexeerd, maar nu niet meer (dat levert verlies op en daar kunnen mensen niet tegen=verliesaversie). Het proces dat leidt tot niet-geïndexeerde pensioenen, de rekenrente, begrijpen de mensen niet ('Als beleid hen gaat raken, willen mensen inzicht hebben in de gemaakte afwegingen, tijdens de besluitvorming en daarna, zodat zij begrijpen waarom men tot een bepaalde keuze is gekomen. Dat is belangrijker dan de vraag of deze nou in het voor- of nadeel voor hen uitpakt'=procedurele rechtvaardigheid). En ten slotte blijken pensioenen niet de onaantastbare inkomstenbron te zijn die ooit is voorgespiegeld, maar leveren ze juist onzekerheid op voor de toekomst. En van onzekerheid krijg je negatieve mensen die zich buitengewoon onbehaaglijk voelen ook al leven ze in een fantastisch land. Enfin. Zo kan men de bekende dossiers langs de onbehaag-0-meter trekken, waaronder begrepen de flexibilisering van de arbeidsmarkt (daar zijn met name de laagopgeleiden de dupe van en zie grafiek) en economen hebben zich al gemeld om op ESB het afschaffen van de dividendbelasting aan een stukje procedurele rechtvaardigheid te toetsen. Mag u zelf de uitkomst voorspellen.

Linktip: Energie vergelijken