12 topics
#klimaat

U maakt zich best zorgen om het klimaat. Maar nog meer om uw portemonnee

Terwijl politiek Den Haag zich opmaakt voor de Provinciale Statenverkiezingen ligt het Klimaatakkoord alweer een hele tijd stof te happen. Daar komen nog wel wat extra laagjes stof bij, want het vraagstuk wie voor de maatregelen gaat opdraaien is nog niet helemaal opgelost. Uit een enquête van I&O Research onder 2.572 Nederlanders van 18 jaar en ouder blijkt vandaag dat zo'n 65% zich zorgen maakt over onze opwarmende aarde. Tegelijkertijd vindt 48% - was in januari nog 63% - dat extra maatregelen tegen een warmere aardbol niet nodig zijn. Zo'n 59% vindt namelijk dat de acties van de gewone man geen steek uitmaken zolang grote bedrijven niets doen. Het zou het beste zijn als de overheid firma's dwingt om duurzamer te produceren, aldus 62%. In die lijn past ook de overtuiging dat de burger weinig ziet (42%) in een 'gedragsverandering van mensen' en een overheid die dat afdwingt. Een mooi voorbeeld is de warmtepomp. Uit een experiment volgt dat 5-10% van het land binnen twee jaar eentje wil nemen als de overheid lapt voor 15-50% van de investering. In het geval dat de staat álles betaalt is 36% daartoe bereid. Enfin, nog veel meer - zoals de verrassende uitkomst dat hoogopgeleide, rijke VVD-, CDA- en D66-stemmers de meeste CO2 uitstoten, daar geen vliegschaamte - allemaal hier. Vanochtend verscheen echter ook een open brief van zeventien ondernemingsraden van bedrijven als Shell, Tata Steel en Esso/ExxonMobil. De strekking: geen door economen geliefde CO2-taks, want we doen al veel en dat wordt onze ondergang. En zo lijkt het er er op dat we voorlopig maar het best kunnen beginnen met een kilometerheffing. Voor het overige: wellicht is het een idee om een Kamercommissie aan te stellen die een uitweg kan gaan zoeken.

Oliegigant ExxonMobil probeert klimaatactivisten hak te zetten

Activistische aandeelhouders die meer actie op het duurzaamheidsvlak verlangen, ons eigen Shell weet er alles van. Vaak leidden dat soort gevechten tot weinig anders dan een hoop media-aandacht, maar afgelopen december ging het bedrijf dan toch enigszins overstag door te beloven om vanaf 2020 klimaatdoelstellingen te verbinden aan de beloning van het topmanagement. Dat is een weg die Exxon Mobil, het grootste beursgenoteerde oliebedrijf van deze aardbol en bekend van het Groningse gas, niet wenst te bewandelen. Het pensioenfonds van de staat New York leidt een actiegroep van beleggers die tijdens de aandeelhoudersvergadering van mei met een voorstel wil komen om Exxon te dwingen concrete CO2-doelstellingen te formuleren. En allemaal netjes in lijn met het klimaatakkoord van Parijs. Daarop schreef de oliegigant een brief naar beurstoezichthouder SEC (Securities & Exchanges Commission) om de indiening van dat voorstel te voorkomen, want dat zou een poging zijn om de toko te veel te micromanagen. Ander argument van Exxon: wij verkopen nu bijvoorbeeld plastic om auto's lichter en brandstofefficiënter te maken, en als wij onze olieverkoop gaan minderen vangen concurrenten van ons dat simpelweg op. Enfin, het wordt nu interessant om te zien hoe de SEC gaat beslissen. Haar besluiten uit het verleden bieden niet echt een houvast, want de beurswaakhond hield vorig jaar bijvoorbeeld een milieustemming bij Apple tegen op grond van dat micromanaging-argument, maar liet er ook net zo goed een aantal doorgaan. Mocht de toezichthouder de stemming honoreren, dan krijgen klimaatactivisten toch aardig de wind in de zeilen aangezien oliebedrijf BP eerder ook al toegaf. En dan kan Shell alvast z'n borst natmaken voor diens aandeelhoudersvergadering later dit jaar.

Buitenkansje. Klimaatsceptici kunnen bakken met geld verdienen

Niet iedereen gelooft in klimaatverandering en niet iedereen is zo onder de indruk van de noestige arbeid van vele klimaatwetenschappers. Op de financiële markten - 'When money is at stake' - is men echter wél overtuigd van een aanzienlijke opwarming van de aarde, zo laat nieuw Amerikaans onderzoek zien. De prijzen van weerderivaten op de beurs van Chicago wijzen uit dat de markt tussen 2002 en 2018 vertrouwde op de temperatuursvoorspellingen van wetenschappers en dus op een 'significant warming'. Over die beurs: aangezien het weer nogal van invloed kan zijn op bedrijfsresultaten kunnen investeerders zich middels bijvoorbeeld futures indekken tegen de gevolgen van weerschommelingen. Na een exceptioneel warme winter kunnen energiebedrijven bijvoorbeeld concluderen dat ze minder gas hebben geleverd dan verwacht. Goed, een andere interessante bevinding is dat de marktverwachtingen niet veranderen door 'year-to-year fluctuation in weather outcomes' op basis van data van weerstations, maar dat de markt op een warmer klimaat rekent op lange termijn. Overigens tekenen de onderzoekers aan dat de klimaatmodellen in elk geval gelijk hadden wat betreft de gemiddelde opwarming van de Verenigde Staten. Enfin, komen we nu even terug op dat buitenkansje. Bij zo'n future zijn altijd twee partijen benodigd - eentje denkt dat het warmer wordt, de ander niet - en 'It is hard to find parties willing to bet against the scientific consensus'. Geen gedoe met alternatieve grafiekjes op de beurs, gewoon inzetten dat geld.

Alle Nederlandse economen zijn het eens. Voer die CO2-heffing gewoon in

Jamaar vertrekken Tata IJmuiden en verder alles wat voor en na de Beneluxtunnel zit dan niet als een haas uit Nederland? Neen zeggen 71 economen vandaag in opmerkelijke eensgezindheid op economensite ESB, die bedrijven laten zich niet wegjagen door een CO2-heffing. Dat stellen de 71 overigens zonder eigen onderbouwing, maar met een verwijzing naar dit rapport-pdf van De Nederlandsche Bank waarin dat allemaal is uitgerekend. Daarnaast, zeggen de economen, jaagt een CO2-heffing bedrijven ook niet weg uit Frankrijk, Finland, Ierland, Noorwegen, het Verenigd Koninkrijk, Zweden, Zwitserland, Canada, Nieuw-Zeeland en Californië. Het kabinet heeft kortom een klein gat in het hoofd door de CO2-heffing af te wijzen: 'Een CO2-heffing zorgt ervoor dat decarbonisatie op de goedkoopste manier geschiedt en dat dus het inkomen voor alle burgers hoger zal zijn dan met de voorgestelde aanpak van de klimaattafels'. U begrijpt, het onwerkbare voorstel dat door de klimaattafels op tafel is gelegd (iets met dat de overheid gaat controleren of bedrijven ijsbeervriendelijk produceren) moet zo snel mogelijk van tafel. En daar hebben ze groot gelijk in. Het waarom gaan wij hier verder niet uitleggen, want u vindt het hele betoog gratis op ESB. Mocht u in de trein zitten en indruk willen maken op uw medereiziger, dan kunt u hetzelfde betoog lezen in het NRC waar wij bovenstaand plaatje hebben gejat.

Lees verder

Wat een verrassing. U wil NIETS betalen voor beter milieu

Het meest gevoelige hedendaagse politieke dossier kent u: het klimaatakkoord. Allerlei maatschappelijke organisaties boetseerden eerder dit jaar aan Klimaattafels ambitieuze plannen om in 2030 tot 49% minder CO2-uitstoot dan in 1990 te komen. Het hoofdstuk betalen is echter aan de politiek, en dat betekent natuurlijk een groot probleem. De dwarsliggers zijn de coalitiepartijen aan de rechterflank, die zo hun eigen redenen daarvoor hebben: het CDA beschermt de kleine man voor een torenhoge gasbelasting, en de VVD de automobilist tegen onder meer het R-woord. Beide partijen hebben inmiddels dozen met scherpe vragen naar Ed Nijpels en co gestuurd waardoor Rutte III de plannen never nooit meer in 2018 gaat bezegelen. Wat dan wel zo is, is dat die politieke patstelling mooi aansluit bij het pallet aan meningen van de gewone Nederlanders. Uit een nieuwe peiling van de onvolprezen Maurice de Hond blijkt dat zo'n 63% van het land zich zorgen maakt om het klimaat. Verder denkt 70% dat de mens verantwoordelijk is voor de aardse opwarming - de non-believers zijn hier uiteraard PVV- en FvD-stemmers. In harde politieke maatregelen om al per 2020 de CO2-uitstoot met 25% te verminderen ziet meer dan de helft precies niets. Praten we geld, dan zien we dat 43% minder dan €5 per maand over heeft voor het verminderen van CO2-uitstoot. Bij het CDA wil 49% minder dan €5 dokken en gaat slechts 19% voor de €50 of meer. Bij de VVD-achterban is de stemming vervolgens iets beter met een 39% voor een tussen de €5 en €50 per maand (zie alle resultaten hieronder). Maar de overkoepelende conclusie is toch helder: begin maar te wennen aan die hogere temperaturen.

Harvard-wetenschappers gaan de aarde koelen met zonverduisterende chemicaliën

Fans van de Matrix-films zijn zeker bekend met deze specifieke vorm van geo-engineering. Om de opstandige robots in de eindoorlog met de mensheid van de overwinning af te houden, verduisterde de mens het zwerk met chemicaliën, waardoor de malafide AI's van hun voornaamste energiebron (de zon) afgesloten zouden zijn. Het mocht niet baten voor de mensheid, want de robots begonnen daarna de lichamen van hun scheppers als energiebron te gebruiken en hun breinen te koppelen aan een ingewikkeld inter-subjectief virtual-reality-infuus ('the matrix'). Goede sciencefiction voorspelt soms de vindingen van de echte wetenschap. Vandaag is de vijand (nog) niet de oorlogszuchtige AI-robot, maar het opwarmende klimaat en de allejezus-hoge kosten die daarmee samenhangen. Derhalve hebben de nerds van Harvard volgens Nature gedacht dat een injectie zonreflecterend goedje in de stratosfeer misschien wel een leuk dingetje is om de aarde weer een beetje te laten afkoelen. En dat is ook precies wat ze volgend jaar gaan testen. Via bestuurbare hoogte-ballonnen worden pakketjes van 100 gram calciumcarbonaat-poeder (gewoon kalk dus) in de stratosfeer losgelaten en vervolgens gemeten wat dat doet met de temperatuur beneden. Dat zal niet tot een gitzwarte hemel leiden. Van vulkaanuitbarstingen is bekend dat ze de temperatuur van behoorlijk naar beneden kunnen trekken juist vanwege die grote hoeveelheden zonreflecterende deeltjes die ze de stratosfeer in werpen. De gemiddelde temperatuur op aarde daalde kortstondig met ongeveer 0,5 °C als gevolg van de uitbarsting van de Filipijnse Pinatubo-berg in 1991; da's ongeveer op het warmteniveau van voor de de uitvinding van de stoommachine (@Vitaly Chernobyl). Of alle effecten van dit soort zonlichtwerende geo-experimenten overzien en meegewogen kunnen worden is - zeker voor milieuactivisten - sterk de vraag. Reductie van broeikasgassen is natuurlijk ook nog een optie.

Bitcoins met dik verlies verkocht? Schuld van klimaat en uw Mediterrane voorvaderen

Ondanks dat ene boek van die nobelprijswinnaar blijft de mens onverbeterlijk verlies-avers. Dom. Want daardoor verlaat men pas het onderwaterappartement als er voor de volgende stek een hypotheek van het formaat molensteen nodig is. Hetzelfde fenomeen verklaart eveneens waarom kleine beleggers altijd op het verkeerde moment aandelen (ver)kopen en blondjes ook na twaalf descending triangles hardnekkig in de bitcoin blijven geloven. Alleen hoe kan het dat sommige beleggers/huizenbezitters wel verlies kunnen nemen? Zou volgens twee onderzoekers ermee te maken kunnen hebben dat onze verliestolerantie gedeeltelijk klimaathistorisch-evolutionair is bepaald. 'Individuals and ethnic groups that are originated in regions marked by greater climatic volatility have higher predisposition towards loss-neutrality.' Nee, dit verzinnen we niet. Sommige volkeren leefden vroeger in gebieden waar het klimaat heftiger/vaker omsloeg dan elders. Je zou - zo hypothethiseren de onderzoekers - denken dat deze volkeren wortelen en knollen gaan verbouwen. Die kunnen namelijk in vergelijking met granen veel beter tegen volatiele weersomstandigheden. Gek genoeg waren wortelen en knollen meestal niet de dominante gewassen wat volgens hen duidt op 'the selection of the trait of loss-neutrality in a volatile environment and thus choices that are based on higher rates of return rather than loss-avoidance.' Anders gezegd: voorvaderen in klimaatvolatiele gebieden gingen all-in op een gewas in de hoop op een hoog rendement. In gebieden waar de lokale Piet Paulusma elk dag hetzelfde weerbericht opdreunt is men risico-averser En waar is dat dan? Nou bijvoorbeeld in 'Southern Europe and the decedents of these regions in Latin America, as well as in Africa and South Asia'. Alleen begrijpen we hiermee nog niet helemaal waarom Italiaantjes tot voor kort aan hun eigen obligatierommel vasthielden. 

Lees verder

Trump: klimaatverandering bestaat! Maar we hoeven niets te doen

Tijdens dit laatste mooie weekend van het jaar gingen bij sommigen de gedachten uit naar de klimaatverandering. Moet de FNV daar eigenlijk iets mee? En moet de NRC er eigenlijk niet veel meer over tikken? Het laatste woord over het klimaat kwam dit weekeinde van de Amerikaanse president Trump, die in een interview van een uur de baanbrekende conclusie trekt dat klimaatverandering toch geen 'hoax' is. Eerder noemde hij het nog een verzinsel van de hand van Chinezen, en ook in z'n campagne bleef hij het een hoax noemen. 'I think something's happening', zegt hij nu, maar: 'I don't know that it's manmade. Ja, er zijn wetenschappers die zeggen dat het wel 'manmade' is, maar die hebben ook een politieke agenda en er zijn ook onderzoeken die het tegengestelde beweren. Vorige week noemde hij het klimaat al 'fabulous' in reactie op een onheilsrapport van de Verenigde Naties (91 auteurs, 133 co-auteurs en zo'n 6.000 referenties). En: 'I will say this. I don't wanna give trillions and trillions of dollars. I don't wanna lose millions and millions of jobs. I don't wanna be put at a disadvantage'. Daarmee raakt Trump dan weer precies aan het almaar voortdurende debat in ons land over wie nu eigenlijk gaat betalen voor de €3-4 miljard die het Klimaatakkoord jaarlijks kost. Dat zijn cijfers die toch wel indruk maken, en daarom wil minister Wiebes (Economische Zaken) nu vooral kostenreductie en draagt ook hij de boodschap uit dat het allemaal nog wel behapbaar moet zijn voor de gewone Nederlander. Want precies dat standpunt draagt zo ongeveer iedere partij in de Tweede Kamer nu uit, zodat het allemaal nog steeds niet over harde cijfers gaat. Kortom, dat duurt allemaal nog wel even en dat wordt wel volgend jaar. Mag u nu zeggen welke partij als eerste deze opmerkingen van Trump gaat aanhalen in het restant van onze klimaatdiscussie.

En jawel, we KUNNEN de klimaatdoelen halen. Maar dit kost het

Wat hebben 'streefbeelden, ambities, 'benodigde inspanningen' en 'mogelijke maatregelen'' met elkaar te maken? Het zijn allemaal termen die voorkomen in het voorlopige Klimaatakkoord, en het zijn tevens de redenen waarom het Centraal Planbureau er precies niets mee kan. Het CPB probeerde iets met de paar maatregelen die wel 'voldoende concreet' waren en dus rolt er een vrij korte notitie uit de doorrekenfabriek. Het beste nieuws komt nog wel van het Planbureau van de Leefomgeving, dat concludeert dat we met alle vage maatregelen uit het Klimaatakkoord het doel van 49% minder CO2-uitstoot in 2030 (ten opzichte van 1990) KUNNEN halen. En wat dat kost: tussen de €3 en de €4 miljard per jaar. Dat betekent dat 'de totale meer-investeringen' tussen 2019 en 2030 uitkomen op €80 à €90 miljard. Maar over het belangrijkste punt - hoeveel betalen burgers en hoeveel dokken bedrijven - weten we dus nog steeds niets. Desondanks is chef-Klimaatakkoord Ed Nijpels (rechts op de foto) ervan overtuigd dat er 'een stevige basis is gelegd voor de grootste transitie van deze tijd'. Het houdt niet op qua ambitie bij Nijpels, die verwacht dat het kabinet nu binnen twee weken wat van zich gaat laten horen. Ondertussen weten we ook dat een echt door de polletiek geratificeerd klimaatakkoord er dit jaar niet meer gaat komen, terwijl dat wel de bedoeling was. Minister Wiebes (Klimaat) doet wat hij kan, en ziet dit alles als een prachtig 'startsignaal voor de tweede ronde gesprekken'. Voorlopig moeten we het doen met de politieke reacties zonder dat de details bekend zijn, die variëren van 'de burger wordt als een citroen uitgeknepen en gaat failliet' (©Wilders) tot 'Shell heeft alles gedaan en moet bloeden' (©Partij voor de Dieren). Wij zijn het vooral eens met het CDA, dat pleit voor 'een wenkend perspectief dat draagbaar, haalbaar en betaalbaar is'.

Helaas. Windmolens drijven nog lang op subsidie

Wie gaat het Klimaatakkoord betalen? Dat er iets moet gebeuren op het milieuvlak is inmiddels wel duidelijk, maar op die eerste vraag heeft niemand antwoord en vandaar is het hele proces rond dat akkoord een puinzooi. Om maar even te beginnen met een concreet voorbeeld van alle onduidelijkheid: de maatschappij zal voorlopig moeten blijven betalen voor windmolenparken. Dat zegt de Algemene Rekenkamer vandaag, die daarmee effectief het ministerie van Economische Zaken en Klimaat terugfluit. Minister Eric Wiebes riep in maart namelijk dat in 2022 het eerste windpark ter wereld voor de Hollandsche kust verrijst dat niét drijft op de subsidiepot. Ho ho ho, roept de Rekenkamer, daarmee vergeet Wiebes dat we nog wel meebetalen aan het vervoeren van de stroom van zee naar het landelijke elektriciteitsnetwerk - ook wel de aansluitkosten. Daar is TenneT (daar zijn we 100% eigenaar van met z'n allen) verantwoordelijk voor, en die zegt op zijn beurt dat de €4 miljard subsidie die daarvoor beschikbaar is tot en met 2023 waarschijnlijk niet genoeg is. Dat is dan ook wel weer zo, reageert Wiebes, maar daar wil hij aan toevoegen dat het tegelijkertijd wel degelijk zo is dat windenergie goedkoper is door 'standaardisatie, lagere financieringslasten en technische keuzes'. Moraal van het verhaal: gelukkig hebben we een Rekenkamer die de boel verheldert. Want voor de rest is de route (hier de kaart) naar een Klimaatakkoord bezaaid met vaagheid. 

Lees verder
Linktip: Energie vergelijken