28 topics
#erdogan

Erdogan krijgt tik in verkiezingen en Turkse financiële chaos houdt aan

Het was niet echt het weekend van de Turkse president Recep Tayyip Erdogan. Bij de lokale verkiezingen verloor zijn AK-partij de macht in hoofdstad Ankara en dat is voor het eerst in 25 jaar. In Istanbul spant 't erom, maar daar zou een nederlaag nog veel harder aankomen. Het kan allemaal weleens betekenen dat de Turkse bevolking Erdo afstraft voor zijn economische beleid, zo luiden de vroegste duidings. Het land zit momenteel in een recessie, en die is niet los te zien van het armpje drukken met de VS en de vreemde monetaire inzichten van Erdogan in samenhang met zijn vermeende greep op de centrale bank. Enter de liracrisis deze zomer en een gierende inflatie alsmede krimpende detailhandel. Door al het verkiezingsnieuws kelderde de lira vanochtend vroeg met 1,5% tegenover de dollar en na een ouderwetse achtbaanrit staat dat verlies nu op zo'n 1%. Vorige week dook de Turkse munt ook al omlaag omdat beleggers vermoedden dat de centrale bank al haar valutareserves erdoorheen aan het jagen was. Dit laatste is trouwens voor kredietbeoordelaar Moody's reden om vandaag een negatief rapport over Turkije de deur uit te doen. Dat opkrikken van de lira is nogal in tegenspraak met de gewoonte om zeer weinig te interveniëren op de valutamarkt. En verder? Nu is er de vrees dat Erdo's nederlaag hem alleen maar prikkelt om nog populistischer te worden op economische vlak - meer economische stimulus en meerrr inflatie - en dat is slecht nieuws voor de lira. In een speech gaf Erdogan vannacht een voorzichtig positief signaal met zijn belofte dat hij zich gaat richten op 'economic reforms without compromising on the rules of the free-market economy'. En zijn partij staat klaar 'to correct shortcomings'. Wel zo handig, want inmiddels is hij erachter dat zwalkend economisch beleid ook harde electorale gevolgen kan hebben. 

Turkije pleurt in recessie: niet handig voor Erdogan zo vlak voor verkiezingen

Dat is nu niet bepaald handig getimed (al zat er al een tijdje aan te komen): over een kleine drie weken zijn er lokale verkiezingen in Turkije en nu is het trotse land officieel in een recessie beland. Het Turkse CBS meldt vandaag dat het bruto binnenlands product het afgelopen kwartaal met 2,4% gekrompen is ten opzichte van de voorgaande drie maanden, en met 3% vergeleken met een jaar eerder. Hiermee is de eerste recessie in tien jaar tijd een feit. De economische groei van het land is in korte tijd weggevaagd na een valutacrisis, onbeholpen monetair beleid en geruzie met de VS. Uiteraard mist het slechte nieuws zijn effect niet op de lirakoers, die na de bekendmaking tot wel 0,5% daalde. Op moment van schrijven krijgt u zo'n 5,40 lira voor een dollar. Nu de waardedaling van de lira aanhoudt, betekent dat slecht nieuws voor Turkse bedrijven die bergen aan leningen hebben bij buitenlandse kredietverstrekkers. En dus ook slecht nieuws voor Erdogan, die het groeimodel van Turkije in rook ziet opgaan. Nou goed, als de gewone man zijn tomaten, aubergines en paprika's niet meer kan betalen, dan is het oppassen geblazen. Om de geldontwaarding in het land een zondebok te geven, verklaarde de president in februari daarom al eens de oorlog aan de groenteboer, of beter gezegd: de voedselterrorist.  De groentehandelaren wijten de verhoogde prijzen aan stijgende kosten voor arbeid, brandstof en kunstmest, maar volgens Erdogan zijn speculanten de schuldigen, die voorraden achterhouden en de prijs opdrijven en dat is terrorisme. Hierop besloot de Turkse regering de groente zelf op te kopen bij boeren en ze 'tegen kostprijs' te verkopen. Overigens heeft Erdogan sinds kort ook een absoluut volmacht om in te grijpen als er sprake is van een economische noodtoestand. Volgens die noodwet is 'de president gemachtigd en verantwoordelijk voor de uitvoering van alle maatregelen buiten de bevoegdheden' van leden van een nieuw bijeengeroepen Comité voor Financiële Stabiliteit en Ontwikkeling. Dat comité staat onder toezicht van het ministerie van Financiën. En u weet wie daar aan het roer staat: Berat Albayrak, de schoonzoon van Erdogan. De Turkse president staat ook bekend om zijn aversie tegen renteverhogingen die in zijn optiek alleen maar tot snellere koerswinsten leiden. Als u al de hierboven genoemde ingrediënten bij elkaar optelt, kan de Turkse economie nog een enerverend achtbaanritje tegemoet zien. 

Erdogan geeft VS en Navo de middelvinger en koopt Russisch luchtafweersysteem

De Turkse president Erdogan blijft voet bij stuk houden en zegt dat zijn aankoop van een geavanceerd Russisch luchtafweersysteem, de S-400, ondanks zware Amerikaanse druk, gewoon doorgaat: ‘nobody should ask us to lick up what we spat.’ (Gore beeldspraak trouwens.) De VS dreigen Turkije uit het consortium landen dat deelneemt aan de F-35 (beter bekend als de Joint Strike Fighter) te schoppen en verdere wapendeals te stoppen. Onze Turkse Navo-bondgenoot trekt zich hier niets van aan. Sterker nog, Erdogan zei alvast te kijken naar een mogelijke aankoop van S-500 systemen, de volgende generatie luchtafweersystemen. De S-400 is voor $500 miljoen overigens een koopje in vergelijking met de $3 miljard die de THAAD, een luchtafweersysteem van Lockheed Martin, moet kosten. 

Saillant detail: het Russische S-400 luchtafweersysteem is juist ontworpen om de F-35 uit de lucht te schieten. De F-35 wordt, zoals u weet, ontwikkeld door het Amerikaanse Lockheed Martin en wordt door veel Navo-landen aangeschaft, zo ook door Nederland. Het vliegtuig vormt de komende dertig de hoeksteen van de luchtmacht van het bondgenootschap. Ons aller Fokker verdient er bovendien goed aan. Het feit dat Turkije, nota bene zelf Navo-lid, mee doet aan zowel de F-35 én met de Russen (die de laatste tijd toch, ja zeg maar gerust op gespannen voet staan met de Navo) samenwerkt aan een luchtafweersysteem tegen die F-35 leidt begrijpelijkerwijs tot zorgen bij de Amerikanen en de rest van de Navo. Het gevaar is uiteraard dat de Russen via de Turkse systemen achter compromitterende informatie van de F-35 komen. Erdogan ontkent dit. De Amerikanen sturen nu aan op een of/of-situatie: óf Erdogan kan voet bij stuk houden en het Russisch systeempje kopen óf hij kan mee blijven doen met Amerikaanse wapendeals, inclusief de F-35. ‘My best military advice would be that we don’t then follow through with the F-35 — flying it or working with an ally that is working with Russian systems, particularly air defense systems, with one of our most advanced technological capabilities,’ aldus de hoogste Amerikaanse generaal in Europa. 

Lees verder

Erdogan kondigt aan Atatürk-bank te willen nationaliseren: koers in snoekduik

Onze allerfavorietste Turkse president Erdogan heeft gesproken: 'Isbank will become the property of the Treasury, with the permission of God.' Althans zo vertaalt Bloomberg het vandaag, in het Turks klinkt het ongetwijfeld beter. Eerst maar even een kort geschiedenislesje over de Isbank: deze grootste bank van Turkije werd in 1924 opgericht door Mustafa Kemal Atatürk. Na zijn overlijden in 1938 werden de aandelen van de Leider der Kemalisten overgedragen aan de politieke oppositiepartij CHP, dat nog altijd ruim een kwart van de bank in handen heeft. En dat maakt die uitspraak van Erdogan extra gevoelig. Los van de vraag of steun vanuit de overheid zin heeft, betekent dit dat Erdogan de bank onder druk kan zetten om bepaalde partijen wel of geen krediet te geven. Daarbij heeft Erdogan bezwaar tegen het aandelenbezit van CHP in Isbank. Volgens hem mag het bezit van de oprichter van het moderne Turkije niet in bezit van een politieke partij zijn, maar van de Staat, of het volk zo u wilt. Nu krijgt CHP geen dividend uitgekeerd, die gaan naar culturele instellingen die Atatürk in zijn testament heeft aangewezen. Maar het gaat de president om het principe. Een principe dat overigens al vaker de kop opsteekt. Zo riep een adviseur van Erdo in 2016 al eens tot nationalisatie van de bank nadat CHP-leider Kemal Kilicdaroglu de president een dictator had genoemd. Vorig jaar september riep de president zelf op tot onderzoek naar de CHP-leden die in de RvB van de Isbank zitting nemen. En nu spreekt Erdo dus publiekelijk de wens uit om Isbank te nationaliseren. Dat heeft deels te maken met de al eerder aangekondigde voornemens van Turkije om banken van hun probleemleningen verlossen en hun kredietwaardigheid te vergroten. Volgens Bloomberg gaat de non-performing loan ratio van Isbank naar 6%, dat boven het sectorgemiddelde ligt. Tegelijkertijd zijn er in maart lokale verkiezingen in Turkije, en zou de president daarom juist dit moment hebben gekozen om zijn voornemens naar buiten te brengen. Erdogan wil dat het parlement hierover gaat stemmen, en schermt met de steun van de coalitiepartij MHP. Nu is de kredietwaardigheid van banken stutten an sich geen slecht idee. Maar daarmee is er ook een risico voor de Turkse overheidsfinanciën, die daardoor minder stabiel wordt. En de markt is vooral bang dat Ankara iets te veel macht in het Turkse bankwezen gaat krijgen, waardoor de koers van Isbank doet wat het altijd doet als het over nationalisatie gaat: kelderen

Kerstkado van Turkije voor burgers: 26% hoger minimumloon

Het is een beproefde methode om het volk tevreden te houden: een verhoging van het minimumloon. Dan denkt u wellicht direct aan de Franse president Emmanuel Macron, die onder forse druk van de 'Gilets Jaunes' onlangs het minimumloon met een slordige €100 verhoogde. Op deze Eerste Kerstdag maakte de Turkse minister Zehra Zumrut Selcuk (Arbeid) live op tv bekend dat het ook in haar land feest is en het minimumloon per 1 januari 2019 met 26% omhooggaat tot 2.020 lira (oftewel $381). Dat klinkt als een fors percentage, maar zo'n verhoging is ook wel nodig gezien de torenhoge inflatie in het land. Volgens TurkStat bedroeg die in november 21,62% op jaarbasis. Daarmee is het inflatie-hoogtepunt overigens voorlopig bereikt, want de regering-Erdogan mikt op een prijsstijging van 15,9% komend jaar. Maar de Turkse overheid verhoogt de boel toch vooral in de hoop dat de salarissen in algemene zin daardoor stijgen en dat Turkse huishoudens weer meer gaan uitgeven. Komend jaar belandt de economie namelijk in een recessie. Eerder las u al dat Turkse burgers de afgelopen maanden slechts het broodnodige aanschaften vanwege die inflatie, die alleen maar erger werd door de liracrisis deze zomer. En zo belanden we bij het laatste punt: met dit hogere minimumloon poogt Erdogan ook de schade te beperken die een krimpende economie aan zijn AK-partij kan aanrichten tijdens de komende lokale verkiezingen in maart. Laat het geld maar weer rollen voor volk en vaderland, zo is dus de ondubbelzinnige boodschap. Eén troost voor Erdogan: van gele hesjes zal hij geen last hebben.

Het grote slachtoffer van de Turkse crisis: de gewone winkelier

Het is altijd hartstikke spannend, zo'n Turkse munt die almaar omlaag glijdt zoals deze zomer het geval was. Voor de harde economische gevolgen daarvan moeten we altijd even wachten. Eerder konden we u melden dat de economie van het land van president Recep Tayyip Erdogan komend jaar gaat krimpen. Het Turkse CBS laat vandaag weten dat de verkopen van de detailhandel in oktober met 7,5% daalden ten opzichte van een jaar eerder. Da's ook niet zo gek: met zo'n zwakke munt is het importeren van spullen duurder, en dat de inflatie in dezelfde maand al torenhoog was wisten we al. Uit de cijfers kunnen we afleiden dat de gewone man slechts het broodnodige aanschafte en luxe-items even links liet liggen. Slechts de verkoop van voedsel, drank en tabak (+1,6%), medische spullen (+5%) en kleding (+2,8%) steeg immers. Zet daar tegenover de harde daling van de categorie elektronica en meubels (-23,3%) of die van computers, boeken en communicatieapparatuur (-20,3%). Ronden we het rondje slechte cijfers bij dezen even af: in oktober kromp ook de industriële productie, en wel met 5,7%. Om nu door te gaan naar een stukje goed nieuws, te weten dat het economische vertrouwen weer wat opkrabbelt (de index ging van 67,5 in oktober naar 73,7 in november). Onder dit kopje moeten we ook even vermelden dat de Turkse munt alweer een tijdje stabiel is (momenteel krijg je voor iedere dollar zo'n 5,3 lira's). Dan is er overigens nog een interessant puntje in de vorm van de lokale verkiezingen van maart 2019. President Erdogan weet nu al dat zijn AK-partij fors gaat winnen, maar heeft daarbij wel te maken met tegenwind in de vorm van de zwakke economie en daarom vrezen investeerders dat hij dan allerlei dure beloftes gaat doen. Die kunnen er dan weer voor zorgen dat het fiscale Turkse plaatje wat minder florissant wordt, en dat de prijzen van staatsobligaties omlaag en dus de rentes omhoog gaan. Maar achja, ook als de penarie dan weer opnieuw uitbreekt zijn er altijd oplossingen te bedenken. Het uitdelen van stickers bijvoorbeeld.

Ai. Turkse chaos eist weer nieuw Nederlands slachtoffer

Het is heus: de Turkse lira is alweer een tijdje aan het stabiliseren. Op het hoogtepunt van de liracrisis in augustus kreeg men nog bijna zeven lira's voor iedere dollar, maar inmiddels is dat ongeveer 5,5 (voor één euro ongeveer zes). Helaas is hiermee het verhaal van de Turkse financiële crisis nog niet voorbij. Onder de streep verloor de lira dit jaar immers wel gewoon 30% ten opzichte van de dollar. En daarnaast druppelen nog steeds slachtoffers van de devaluatie binnen, met ditmaal aandacht voor de Hollandse leasetrots LeasePlan. Turkije is het enige land waar het bedrijf 'meaningful transactional currency exposure' heeft, en niet zo'n klein beetje ook want LeasePlan moest het afgelopen kwartaal liefst €84 miljoen afschrijven op z'n Turkse dochter. En vandaar ook de afgeblazen beursgang. Dat komt allemaal doordat de firma z'n leasecontracten prijsde in euro's, maar de auto's aan het eind van zo'n contract verkocht voor steeds minder waard wordende lira's. LeasePlan zegt nu zijn valutarisico nader af te gaan dekken door onder andere leasecontracten te verlengen. Overigens blijft de sfeer bij de leaser even ongemakkelijk als bovenstaande foto, maar daarover meer hier. Enfin, een ander reëel economisch gevolg van de lira-duik is dat de fruitmarkt een opdonder heeft gekregen. Gaat een munt omlaag, dan is dat immers wel degelijk bevorderlijk voor de export voor dat land en zo kon het dat goedkope Turkse druiven en ook citrussen de markt overspoelden. Sluiten we af met de mededeling dat het nog steeds oppassen geblazen is voor de lira, aangezien een Amerikaanse renteverhoging in december die weer een tikkie kan geven doordat de dollar dan aantrekkelijker wordt ten opzichte van de lira. En wilt u nou écht interessant doen op die saaie verjaardag, zeg dan net als deze analist dat 'Turkey’s idiosyncrasies' de komende maanden voor een nieuw verkoopfeestje op de valutamarkt kunnen zorgen.

U mag kiezen. Goed en slecht nieuws over Turkije

De afgelopen tijd moesten we u toch vooral voorzien van slecht nieuws over de economische situatie in Turkije. Het draaide allemaal om de Turkse lira die maar daalde en daalde, onder meer door een vastgehouden Amerikaanse dominee en twijfel over de greep van president Erdogan op de Turkse centrale bank. De laatste paar weken heeft de lira zich echter enigszins hersteld: vergeleken met het hoogtepunt van de valutacrisis rond half augustus staat de lira er nu zo'n 20% beter voor tegenover de dollar. Het verbeterde beleggerssentiment vertaalt zich vandaag in een geslaagde emissie van €1,5 miljard aan Turkse obligaties (5% daarvan ging naar de Benelux) met een effectief rendement van 5,75%. Tekenend is dat de vraag van investeerders het orderboek maar liefst driemaal overschreed. In oktober waren beleggers al even enthousiast bij de uitgifte van $2 miljard. Overigens ende tevens: doorgaans leent Turkije in dollars, en vandaag pas voor de zesde keer in euro's. Conclusie: op de financiële markt is de storm geluwd. Helaas, en daarmee belanden we bij het slechte nieuws, is dat nog niet het geval voor de reële Turkse economie. ABN voorspelde het al, maar volgens kredietbeoordelaar Moody's is het land inmiddels echt in een recessie terechtgekomen en gaat de economie komend jaar met 2% krimpen. Eerder hield het IMF het al op een karige groei van 0,4% in 2019. Het heeft er allemaal mee te maken dat de lagere wisselkoers en hogere rentes nog doordruppelen en dat de inflatie zo torenhoog is met 25%, dus doei koopkracht van gezinnen. Even doorbikkelen dus, zou de Turkse minFin zeggen.

Turkjes slopen ING: €2,6 miljard aan leningen fütsie

De resultaten over het derde kwartaal worden overschaduwd door de witwas-schikking van €775 mio, vertelde ING-CEO Ralph Hamers zojuist tijdens de 'analyst conference call' over de kwartaalresultaten van zijn bank, maar voor de rest draait ING goed. En zo is dat. De bank verdiende na aftrek van de schikking €776 miljoen over de maanden juli, augustus en september. Meer dan verwacht, mede dankzij het gegeven dat u geen noemenswaardige rente ontvangt op uw spaargeld. De Nederlandse klant krijgt tegenwoordig 0,03% van de ING. Een stuk minder dan de Turkse klant die een whopping 20% rente ontvangt. En daarmee zijn we aanbeland bij wat de Turkse (lira-)onrust van het afgelopen jaar heeft betekend voor ING dat van alle Nederlandse banken de meeste zaken doet in Turkije. Eerst een kleine historie van de lira: aan het begin van het jaar kreeg een mens 4,5 lira's voor een euro. Eind derde kwartaal waren dat er zeven (en nu 6,5 want Turkije ligt iets beter wegens onder meer #Kashoggi). Die lagere lira hakt er lekker in. Aan het begin van dit jaar bedroeg het Turkse leningenboek van de bank €15,9 miljard (dat is ongeveer 2% van het totaal aan uitstaande leningen van ING, zei Hamers). Van die Turkse leningen is nu nog €13,3 miljard over. Een klein beetje als gevolg van leningen die zijn afgelost. De rest van de €2,6 miljard is verdwenen als gevolg van de duikvlucht van de lira. En dat heeft onderaan de streep gevolgen voor het kapitaal van de bank: de Turken hakten ongeveer €400 miljoen van het kernkapitaal weg. Dat daalde eind Q3 naar €44,2 miljard, dus er is nog wel wat buffer om verdere Turkse gedoetjes op te vangen (maar dan moet de overige 98% zich wel koest houden). Of en in welke mate we nog problemen kunnen verwachten vanuit Istanboel en omstreken kregen we helaas niet te horen tijdens de conferentie - wel is de raad van bestuur blij dat de lira weer stijgt. 

Lees verder

Dode journalist of niet, de miljardendeals vliegen over de tafel in Saudi-Arabië

Voor de Turkse president Erdogan is het zo klaar als een klontje: de moord op de Saudische journalist Jamal Khashoggi in het Saudische consulaat in Turkije was helemaal gepland en uitgedacht. Dat staat in schril contrast met de verklaring van Saudi-Arabië afgelopen vrijdag dat Khashoggi de dood vond tijdens een vuistgevecht. Maar terwijl dit geopolitieke spektakel nog wel even doorgaat, richten wij onze pijlen op de eerste dag van het Future Investment Initiative - ofwel het beleggersforum in Riyad dat ook wel 'Davos in the desert' wordt genoemd. Allemaal netjes georganiseerd door het Saudische staatsfonds, dat overigens $250 miljard groot is. Het zal u verbazen, maar Khashoggi-rel of niet, precies op het moment dat Erdogan sprak begon Saudi-Arabië met het tekenen van de eerste $50 miljard aan deals. Daarvan komt $34 miljard voor rekening van oliegigant Saudi Aramco. De financiële belangen zijn simpelweg veel te groot, want werpt u maar eens een blik op de volgende lucratieve zaken. JP Morgan-baas Jamie Dimon haalde het nieuws met zijn thuisblijverij, maar de bank stuurde gewoon een minder seniore topman. Da's ook niet zo verwonderlijk aangezien het koninkrijk sinds 2010 voor zo'n $1,1 miljard aan honoraria naar de bancaire sector schoof voor de hulp bij bijvoorbeeld fusies en overnames en obligatie-uitgiftes. Voorts zijn JP Morgan en Morgan Stanley druk bezig met het paaien van Saudi Aramco, om hopelijk in de toekomst te mogen adviseren bij die geplande beursgang van $2 biljoen. Dan laten we nog onverlet dat Saudi-Arabië haar economie wil diversificeren om zo minder afhankelijk te worden van de olie, en daar liggen natuurlijk ook volop kansen. Maar hoe doe je dat precies, als CEO van een groot bedrijf balanceren op het koord tussen wat de publieke opinie wil en je eigen economische belangen? Een voorbeeld komt van de CEO van Total, die de kaart trekt dat de gewone man de lul is als iedereen de vinger geeft aan de conferentie en de deals. En dan is er ook nog de CEO van het Duitse Siemens, die onder zware politieke druk toch maar het reisje naar de zandbak afzegde. Met pijn in het hart, en met eenzelfde geestespijn stelt de topman nu een energiedeal à $20 miljard uit. Tot de Khashoggi-storm is gaan liggen, waarschijnlijk. 

Update: bronnen melden aan Britse media dat er inmiddels lichaamsdelen van Khashoggi zijn gevonden.

Linktip: Energie vergelijken