En jawel. Italië staat alweer klaar om een bank te redden

Geen rooie cent meer naar de banken. Dat was tot voor kort het standpunt van de Italiaanse Vijfsterrenbeweging, maar het kostte de regeringspartij naar verluidt precies acht minuten om op dat standpunt terug te komen en toch de deur open te zetten voor staatssteun. De coalitie meldde gisteren per decreet dat de staat garant staat voor nieuwe obligatie-uitgiftes van Banca Carige, de tiende bank des lands die al jaren in de gevarenzone zit en voor recente paniek zorgde nadat een poging om haar buffers te versterken jammerlijk mislukte. Ook is het land de toekomstige reddende engel zodra Carige haar leningen aan de centrale bank van Italië niet meer kan terugbetalen. Daarbij houdt de regering de deur open voor een preventieve herkapitalisatie, ofwel een snel rondje staatssteun voor banken die in principe nog levensvatbaar zijn - een term die u ook al tegenkwam bij de redding van Monte dei Paschi twee jaar geleden. Vervolgens meldt Carige vandaag dat het die staatsgarantie op obligatie-uitgiftes gaat activeren, maar het belastinginfuus nog even links laat liggen en dat dit de laatste optie in de rij is. Het doel: de boel levend houden en verstevigen totdat zich een overnamekandidaat aanbiedt. Of dat plan uiteindelijk gaat lukken is overigens nog even de vraag, aangezien anonieme bankiers fluisteren dat er weinig potentiële kopers zijn vanwege Carige's grote blootstelling aan de brakke economie rond Genua. Het belangrijkste punt van dit alles is echter dat Italië hiermee voor de derde (1, 2) keer creatief om de Europese regels danst en absoluut niet wil aan een bail-in: het laten bloeden van seniore obligatiehouders.

Lees verder

Goed nieuws voor uw hypotheek. De rente duikelt weer eens historisch laag



Moeten wij aan de grafiek toevoegen dat de rente op tienjarige Nederlandse staatsleningen vandaag nog eens 20% verder naar beneden duikelt en rond de 0,3% noteert (actueel). Zo laag was de rente niet meer sinds 2016 (met in augustus van dat jaar de low op 0,03%). Eind 2016 rende een beetje huizenbezitter naar de bank om de rente lang vast te zetten wegens het stijgende-rente-gevaar en vielen hypotheekverstrekkers bijna om wegens de drukte. Daarom vandaag de vraag: wat nu weer te doen met de hypotheekrente? Hebben wij het antwoord niet op; ABN gelukkig wel.

Lees verder

2018 was geen fijn jaar voor pensioenfondsen

Dalende beurzen en dalende rentes. Zie daar 2018 en in een notendop de problemen van onze pensioenfondsen. U las op de webs dat de beurzen niet al te best draaiden. Ter illustratie hebben we in het plaatje boven de begin- en slotkoers van de iShares Stoxx Europe 600-etf bijgekalkt. Die leverde afgelopen jaar ongeveer 12% in. Daarnaast daalde de rente op Nederlandse staatsobligaties. De 10 jaars ging ongeveer 0,1%-punt omlaag. Hoe meer onzekerheid, hoe groter de vraag naar veilig staatspapier. In de grafiek boven hebben we eveneens de rente op 10-jarige Nederlandse staatsobligaties toegevoegd, maar dat hadden alle Nederlandse rentes kunnen wezen: allemaal omlaag. Hoe lager de rente, hoe duurder het pensioen. En dat gevoegd bij een beleggingsportefeuille die krimpt, leidt tot slecht nieuws voor de dekkingsgraad. Die kent u: de dekkingsgraad geeft weer of een pensioenfonds in staat is de toekomstige pensioenuitkeringen te kunnen betalen. Eind november had ambtenarenpensioenfonds ABP een dekkingsgraad van 101,8%. Dat wil zeggen dat er €101,80 in kas zit voor elke toekomstig te betalen €100 aan pensioen. Of meer precies: het ABP had €409 miljard aan beleggingen, tegenover €402 miljard aan toekomstige pensioenverplichtingen. Begin vorig jaar stond de dekkingsgraad nog op 106,7%. Die ontwikkeling de verkeerde kant op ziet u ook in het bovenstaande plaatje, alwaar de dekkingsgraden van ABP tot en met november staan weergegeven. Die van december volgt half januari, maar we verwachten er niet veel goeds van. En we tikken hier over ABP, maar dat slechte nieuws geldt voor meer fondsen. Mocht 2019 geen hogere rente, geen betere beurs of geen nieuw pensioenakkoord/aanpassing van de rekenregels laten zien, dan wordt het vervelend. Als de dekkingsgraden bij pensioenfondsen onder de ongeveer 104,2% blijven hangen -en dat lot treft dan ongeveer 50 pensioenfondsen waar miljoenen werknemers en gepensioneerden bij zijn aangesloten- dan volgen per 2020 miljoenen pensioenkortingen des doods. Onze voorspelling voor 2019: daar gaat u nog heel veel over horen.

Pijnlijk. Niemand noemt onze Klaas Knot als opvolger Mario Draghi

Nu is Klaas Knot, president van De Nederlandsche Bank, geen Sylvester 'ik word genoemd' Eijffinger. Maar Knot heeft er toch geen geheim van gemaakt best Mario Draghi op te willen volgen als voorzitter van de ECB. Dat deed hij al door in de Volkskrant in 2014 letterlijk in het Italiaans 'Mario ik wil je opvolgen' te zeggen en ook anderen dichtten Knot goede kansen toe, zij het als outsider. De Italiaan Draghi vertrekt in oktober 2019 na acht heftige jaren. Nu het vertrek van de Italiaan in zicht is, die bekend stond om zijn ultieme duivigheid (= hartje lage rente en goedkoop geld) liggen de haviken op de loer en laat Knot nu een havik zijn. Nu heeft Knot dit jaar voor een tweede termijn van zeven jaar getekend om baas van De Nederlandsche Bank (DNB) te blijven én volgt hij over drie jaar de Amerikaan Randal Quarles op als voorzitter van de Financial Stability Board (FSB). De komende drie jaar fungeert hij eerst als vicevoorzitter van de toezichthouder van de financiële sector. Nu kun je zeggen: niet alle topfuncties kunnen door 1 man worden bekleed, dus met die aanstelling heeft Knot zich gediskwalificeerd. Maar gaat het niet om geschiktheid en deskundigheid? En gaat die geldkraan niet dicht, waardoor Knot de ideale man is om de rente omhoog te gooien en de moddervette ECB-balans naar Weight Watchers te sturen? Vierentwintig economen die door de Financial Times zijn bevraagd denken alvast van niet. De ideale kandidaat die het meest genoemd wordt is Benoit Coeuré, nu bestuurslid van de ECB. De kandidaat die men echter verwacht dat het wordt is de Fin Liikanen, die overigens lang niet altijd meest geschikt wordt geacht: slechts drie economen noemden zijn naam als eerst, tegenover zeven voor Coeuré. Liikanen is heel veel voormalig: voorzitter van de Finse Centrale Bank, minister van Financiën en lid van de Europese Commissie. En hij is de naamgever van het Liikanen Report, opgesteld door het door Liikanen geleide Liikanen Comité, waarin aanbevelingen staan om de Europese financiële sector herop te voeden. De reden waarom voorkeurskandiaat van de economen Coeuré minder kans maakt is omdat er maar één termijn van 8 acht jaar is toegestaan voor bestuursleden. De termijn van de Fransman loopt in 2020 af. 

Lees verder

Volgende recessie komt eraan maar ECB heeft geen munitie die te bestrijden

Een kleine vijf jaar en €2,6 biljoen aan obligaties is het dan eindelijk zo ver. De ECB heeft deze week aangekondigd te stoppen met de steunaankopen. De ECB begon hier in 2014 mee om - koste wat kost - te voorkomen dat de Eurozone in een rampzalige disinflatoire spiraal terecht zou komen. Dat zat zo: door onderbestedingen en -investeringen daalde het prijsniveau, met als gevolg dat consumenten en bedrijven uitgaven uit zouden stellen met nog lagere bestedingen en investeringen in de economie tot gevolg ad infinitum. Ondanks de nodige kritiek uit met name de noord-Europese landen lijkt QE in de eurozone gewerkt te hebben. De economische groei was in 2017 ver boven verwachting, ook in de periferie van de eurozone. De inflatie is sinds een half jaar ook al vrij consistent rond de twee procent

Lees verder

De ECB moet de geldkraan juist veel verder opendraaien

Goed nieuws over 'onder, maar in de buurt van de 2% op de middellange termijn'. De lezer zal er het beoogde inflatieniveau voor onze eurozone in herkennen en, daar is het goede nieuws, dat niveau gaan we binnenkort bereiken. Dat voorspelt namelijk de Europese Centrale Bank, dus dan is het waar. In 2020 zit de inflatie naar verwachting op een keurige 1,8%. En aan die voorspelling koppelt de ECB ook beleid: per 2019 bouwt de ECB het opkoopprogramma af, want het inflatiedoel is immers behaald. U zag en las daar gisteren alles over hier. Toch gaat het ECB-beleid gepaard met een klein probleempje. De voorspellingen van de ECB kloppen systematisch in de verste verte niet. De stijging van de inflatie blijft namelijk altijd achter bij de voorspellingen van de ECB. U ziet dat in het plaatje boven. In rood staat de werkelijke inflatie weergegeven; in de gekleurde lijnen de voorspellingen van de ECB sinds de bank met buitengewone monetaire maatregelen aan de slag is gegaan. Daar klopt dus geen hout van. En voor de werkloosheid hetzelfde laken van een pak. Die blijkt steeds harder te dalen dan de voorspel-excelletjes van de ECB laten zien.

Lees verder

Het gaat gebeuren. De ECB draait de geldkraan dicht



Het bestuur van de Europese Centrale Bank nam zojuist een besluit dat we mogen kenmerken als historisch: de bank stopt per 1 januari 2019 officieel met het uitbreiden van zijn riante obligatieportefeuille à €2,6 biljoen. Hier moeten we traditiegetrouw wel aan toevoegen dat de ECB obligaties blijft opkopen, maar dan slechts met de opbrengsten van reeds aflopend schuldpapier zodat de obligatieberg precies even hoog blijft. Dat blijft sowieso doorgaan tot na het moment dat de ECB weer de korte beleidsrente gaat verhogen, en 'in any case for as long as necessary'. De economische context waarin president Mario Draghi nu het rempedaal aait is namelijk bepaald niet geweldig: de groei is aan het afvlakken in de eurozone en in Duitsland kromp de boel zelfs in Q3 (pdf), en dan is het ook nog eens zo dat de inflatieverwachtingen naar verwachting dalen. Maar waar de financiële markten vooral benieuwd naar zijn is niet hoe lang, maar hoé dat herinvesteren er precies uit gaan zien. U weet als geen ander dat de ECB een nieuwe kapitaalverdeelsleutel (uitleg) heeft, maar de grote vraag is in hoeverre Draghi die gaat hanteren bij het herinvesteringsfeestje. Bij de Rabobank denken ze dat die sleutel slechts gaat gelden bij nieuwe aankopen, zodat de ECB heel rustig aan overgaat naar een portefeuille met onder meer een klein beetje minder Italiaans schuldpapier. In zijn persconferentie gaat Draghi daar zometeen hopelijk meer over vertellen. Nog iets om in de gaten te houden: een eventueel nieuw rondje TLTRO ( stukje achtergrond) c.q. langlopende spotgoedkope leningen voor banken zodat de kredietmotor blijft draaien. Omdat de obligatie-bazooka in de kast verdwijnt gaat de aandacht steeds meer uit naar zulke andere manieren om monetair te stimuleren. En als u dan nog niet overtuigd bent van het volgen van Draghi's persco, voegen we er maar aan toe dat de kapitein van de ECB misschien ook iets gaat zeggen over de begrotingschaos in de eurozone en hoofdrolspelers Italië en Frankrijk. Historische updates volgen hieronder, live bewegend beeld vindt u hier of geheel bovenaan.

Lees verder

DNB doet een extra stresstest op de Nederlandse hypotheekportefeuille

We weten al dat de Nederlandse portefeuille van €650 miljard aan de hoge kant is, dat de verhouding hoogte lening en waarde woning niet helemaal in het lood staat en dat naast dit alles dan nog de aflossingsvrijehypotheekbom op ontploffen staat. Sinds vandaag hebben we dankzij De Nederlandsche Bank een zeer uitvoerige studie tot onze beschikking die kijkt naar renteschokken en vrijwillige aflossingen. Om eerlijk te zijn kunnen we hem niet helemaal navertellen, maar we menen dat de zaak ongeveer als volgt zit: 1) als u aflost op uw hypotheek en vervolgens geconfronteerd wordt met een stijging van de hypotheekrente, dan merkt u daar niks van op het gedeelte van de hypotheek dat u heeft afgelost. Echt niet. 2) Vrijwillige aflossingen schelen bij een renteverhoging van 2,5%-punt per 2021 in de periode van tien jaar erna tussen de €150 en €350 euro per jaar aan rentekosten (plaatje dat laat zien hoeveel mensen die daadwerkelijk hebben afgelost minder gaan betalen bij deze renteschok). 3) Extra aflossen wordt profijtelijk naarmate de hypotheekrente hoger is (ook ten opzichte van de spaarrente), en volgens het onderzoek gaat u dat dan ook nog eens massaal doen, en zie plaatje boven, u deed het al. 4) Extra aflossen maakt huishoudens weerbaarder tegen financiële schokken maar macro-economisch kan het zorgen voor minder groei, want alles wat u uitgeeft aan aflossingen op uw schuld, geeft u niet uit bij de Chinees. Dan zijn we er nog niet, want als we het goed begrijpen dan denkt de Europese toezichthouder EBA -die onderwerpt banken aan stresstests- dat renteschokken in Nederland pas laat doorwerken wegens dat de mensen gemiddeld hun hypotheekrente 10 jaar lang vastzetten. In de praktijk gaan de meeste huishoudens volgens dit onderzoek direct iets merken van die renteschok, omdat veel mensen de rente voor een jaar hebben vastgezet (nog een plaatje). En als we het dan verder goed begrijpen, betalen Nederlanders al zo'n idioot hoge rente bij hun bank dat niemand iets van de door EBA voorgestelde renteschokken merkt (tekstplaatje). Sluiten we af met het feit dat Nederlandje een paar uitstekende renteschokremmers heeft: spaarhypotheken worden nauwelijks duurder na een rentestijging en voor de rest leidt een hogere hypotheekrente tot meer hypotheekrenteaftrek, dus laat die stijging binnenkort maar komen (plaatje). En die komt ook, want 'with normalizing monetary policy and interest rates increasing in different areas, like in the US, it is likely that also in Europe interest rates will soon increase'. Hele onderzoek hiero.

Jammer dan, spaarders en pensionado's. ECB mag gewoon geldkraan opendraaien

Het is de afgelopen jaren een populaire hobby in Duitsland geworden: het voeren van rechtszaken tegen het beleid van de Europese Centrale Bank. Want u weet het, de spaarders en pensionado's bij onze oosterburen kunnen niet zo lachen om de obligatiehonger van de bank. De Duitse woede begon toen de ECB in 2012 begon te wapperen met een plan van het opkopen van staatsobligaties van landen die diep in de penarie zaten. Nooit gebruikt, maar mag wel gewoon. Wat ook nog steeds mag binnen het mandaat van de ECB: het obligatie-opkoopprogramma (ook wel PSPP) à €2,5 biljoen, zo proclameert het Europese Hof van Justitie vandaag (uitspraak-pdf). Eerder las u al uitgebreid over de bezwaren van de Duitse aanklagers en de conclusie van de advocaat-generaal naar aanleiding van het advies dat het Duitse Constitutionele Hof vroeg. In zijn algemeenheid wil dit alles zeggen dat het EU-Hof vindt dat de ECB geen Europese verdragen overtrad door de eurozoniaanse inflatie richting de 2% te krikken middels het opkoopbeleid. Komt nu de bloemlezing van de details. Eerst maar even de conclusie dat de ECB niét simpelweg het economisch beleid van nationale overheden overneemt middels het opkoopprogramma. Ja, de obligatiehonger had invloed op de reële economie, maar dat was de enige manier om het inflatiecijfer op te krikken en scharen we dus onder de noemer 'monetair beleid'. En het PSPP hield geen rekening met specifieke financieringsbehoeften van eurolanden en kent een gelimiteerde hoeveelheid aankopen per land. Daarbij ziet het Hof geen grond om aan te nemen dat een korter of minder omvangrijk opkoopprogramma ook had volstaan. Dan als klap op de vuurpijl over naar het hoofdstuk monetaire financiering.

Lees verder

Zo hard verzwakte de geldkraan van de ECB onze euro

Nog vier weken en dan krijgen we eindelijk weer eens een beleidsvergadering van de Europese Centrale Bank waar echt wat gebeurt. Dat mag ook wel, want dat heeft even geduurd. Op donderdag 13 december maakt ECB-president Mario Draghi bekend of het obligatie-opkoopprogramma (ook wel QE, klinkt hipper op verjaardagen) dan echt officieel gaat 'eindigen'. Die apostroffen staan daar omdat de ECB vanaf dat moment haar obligatieportefeuille niet meer nader gaat uitbreiden, maar wel de opbrengsten van het al in het mandje liggende en aflopende schuldpapier gaat herinvesteren. Dat gaat 'voor langere tijd' door, dus voor de ECB überhaupt begint met het afbouwen (how-to) van haar kolossale balans zijn we nog heel wat saaie ECB-beleidsbesluiten verder. Vullen wij nu ondertussen het dossier aan over de gevolgen van QE, met ditmaal de wisselkoers in een hoofdrol. Tussen september 2014 en dezelfde maand in 2016 werd de euro ten opzichte van de dollar zo'n 20% minder waard, en QE is verantwoordelijk voor meer dan de helft van die daling (12%), zo openbaren (pdf) onderzoekers van de ECB. Dus om de vraag in de onderzoekstitel ('Does a big bazooka matter?') te beantwoorden: ja. Dat komt vooral omdat valutahandelaren een hogere risicopremie vroegen. Nu is het opkoopprogramma er niet op gericht om de euro te devalueren, maar dat kwam de economie van de eurozone natuurlijk prima uit aangezien die erg leunt op export. Helaas moeten we daar qua actualiteitszin aan toevoegen dat die export momenteel aan een daling bezig is: volgens Eurostat (pdf) daalde deze met 1% in september op jaarbasis, tot een slordige €184 miljard. Dan kijken we vooral naar de haperende Duitse exportmotor, die onder andere de dupe is van alle huidige handelsspanningen in de wereld. Maar nee, als het goed is bewegen die negatieve berichten de ECB niet richting een andere koers. En dat wordt dan wat, afbouwen van het opkoopprogramma terwijl Italië moeilijk doet. Gaan we die bazooka toch nog missen.

Linktip: Energie vergelijken