U kunt nog slechts kiezen tussen moloch A en moloch B, tijd voor een kapitalistische revolutie!

Concurrentie als levenselixer
Concurrentie als levenselixer

Als we The Economist (€/Blendle) moeten geloven komt onze hele vrije markteconomie piepend en krakend tot stilstand. De reden: gebrek aan concurrentie. In allerlei sectoren zijn er nog maar een paar giganten die de markt domineren. Kijken  we even naar de situatie alhier in de polder, dan zien we bijvoorbeeld vierdrie grote telecomaanbieders (KPN, Vodafone, T-Mobile) die de hele markt in handen hebben. Er zijn vier zorgverzekeraars (Achmea, VGZ, Achmea, Menzis) met een marktaandeel van 87%. En 83% van onze boodschapjes doen we bij drie grote supermarktconcerns. Die ontwikkeling is terug te zien in het straatbeeld. Had je vroeger zelfstandig winkeliers, tegenwoordig maakt het niet veel meer uit of je in Amsterdam, Zutphen, Antwerpen of Madrid gaat shoppen. Je vindt dezelfde ketens overal terug. Correspondent Slecht Nieuws Joris Luyendijk wordt er zelfs weemoedig van. Aan de overkant van de plas is het nog erger. The Economist beschrijft een tripje van New York naar Chicago waarbij de verslaggever keuze heeft uit drie vliegmaatschappijen, twee creditcardbedrijven, een paar grote hotelketens, twee smartphoneproducenten enzovoorts. Daarbovenop trekken in al die verschillende sectoren ook nog eens dezelfde grootaandeelhouders aan de touwtjes. Firma’s als vermogensbeheerder Blackrock bijvoorbeeld, waarover de kleegaatjes van FTM een aardig dossiertje hebben. Ondertussen heeft men het in Silicon Valley maar wat graag over disruptie. Maar erg veel potten breken die start-ups niet, schrijft FiveThirtyEight. Startups komen er nauwelijks tussen en de Amerikaanse zakenwereld wordt ‘oud en dik’, zeggen economen. Tijd dus voor een revolutie.

Bovenstaand laat zien hoe start-ups ervoor staan in de VS. In Europa zien de cijfers er min of meer hetzelfde uit. Het aantal jonge bedrijven als aandeel van het totaal aantal bedrijven daalt. Wat overblijft zijn reuzen die zich hebben ingegraven en geld uit de samenleving trekken. Waarlijk een kapitalistische dystopie, aldus The Economist. Want zonder concurrentie tussen meer bedrijven komt er zand in de motor van de vrije markteconomie. Vrije mededinging is een soort levenselixer voor de economie. Het verdeelt welvaart omdat concurrentie zorgt voor lagere consumentenprijzen, en personeel beter kan onderhandelen als er meer werkgevers zijn om uit te kiezen. En het verhoogt de productiviteit in de toekomst omdat het een prikkel geeft om betere producten te ontwikkelen. 

Aandelen inkopen

Zorgwekkend is dat grote bedrijven intussen steeds meer geld overhouden, dat ze bijvoorbeeld gebruiken om eigen aandelen in te kopen. Zie ook hierboven. Als bij het grootbedrijf het geld kennelijk tegen de plinten klotst, maar aan de onderkant start-ups er niet tussen komen, gaat er iets mis. Want in vette markten zou je juist veel nieuwe toetreders verwachten. Hoe dat kan? The Economist zoekt het in luie anti-kartelwetgeving. In de achttiende eeuw viel Adam Smith de gildes aan - in zijn ogen een samenzwering tegen de consument. In de negentiende eeuw brak de overheid machtige spoorwegbedrijven in de VS op. Thatcher gebruikte concurrentie om de vastgelopen Britse economie van de jaren tachtig nieuw leven in te blazen en de EU deed hetzelfde, met forse kartelboetes.

Luiheid

Maar sinds 2000 zijn we lui geworden. Globalisering zou vanzelf wel zorgen voor genoeg concurrentie, was het idee. Maar dat lijkt dus niet te kloppen. Dat komt mede door de aard van de nieuwe, digitale economie, die vooral draait om het verzamelen van data. Wie data heeft, heeft kennis en kennis is macht. Zie de bijna-monopolies van bedrijven als Facebook en Google. Silicon Valley-goeroe Peter Thiel, oprichter van PayPal en eerste investeerder in Facebook, schrijft in zijn boek ‘Zero to One’ dat ‘concurrentie voor mietjes’ is. ‘Monopolie is het doel.’ Dan kun je nog zo veel investeren in innovatieve start-ups, als het resultaat is dat al die hipsters er alleen maar op uit zijn om zo snel mogelijk te worden uitgekocht door Facebook, Apple of Google, schiet je er qua concurrentie weinig mee op. En creëer je dus bedrijven die woekerwinsten maken ten koste van de samenleving als geheel. 

Jeugd VS gelooft niet meer in kapitalisme

Als de bedrijfswinsten in de VS zouden dalen naar historische gezien meer normale proporties, dan zou er geld overblijven om de lonen met zo’n 6% te verhogen. En als de concurrentie toeneemt en daardoor ook de arbeidsproductiviteit - die nu achterblijft - kunnen de lonen nog verder stijgen. Zonder concurrentie is kapitalisme een systeem dat vooral de rijksten vooruit helpt, en niet de samenleving als geheel. Niet voor niets heeft meer dan de helft van de Amerikaanse jongeren geen fiducie meer in het kapitalisme.  

Dividendbelasting

Het piepend en krakend tot stilstand komen van de vrije markteconomie kan ook worden gezien als een soort natuurverschijnsel. Eerder bespraken we hier al eens het werk van economisch historicus Bas van Bavel. Hij onderzocht hoe ook in vroegere markteconomieën na verloop van tijd een marktelite ontstaat die het grootste deel van de welvaart in handen heeft. Die marktelite weet marktmacht om te zetten in politieke macht, en kan dan wet- en regelgeving naar haar hand zetten om zo de eigen marktmacht in stand te houden. Dat was zo in het oude Baghdad, in het Italië van de Renaissance en tijdens onze eigen Gouden Eeuw met alle VOC-mentaliteit van dien. Anno nu is het geijkte voorbeeld natuurlijk dat van Unilever-asotopman Paul Polman, die met vrindje Rutte de dividendbelasting wel eventjes zou afschaffen en vervolgens de premier in zijn hemd zette toen de aandeelhouders toch maar niet meededen. Om tot slot de media de schuld te geven in een wat wonderlijk interview met het AD. Afin, hoe dat afliep weet u inmiddels. Net zo exemplarisch zijn partijtjes als Eurifi, waar de financiële sector lobbytijd en daarmee invloed op het beleid koopt bij toezichthouders en ambtenaren. 

Horken

Dat soort horkengedrag krijg je dus met bedrijven die te machtig zijn. En om alle redenen hierboven genoemd moeten we dat niet willen. Gelukkig is ook Van Bavel hoopvol in het slot van zijn boek. Die oude beschavingen wisten niet waarom hun markteconomieën op den duur bezweken. Wij weten dat dankzij Van Bavel wel en kunnen er dus iets aan doen. The Economist neemt het voortouw en roept op tot een nieuwe kapitalistische revolutie. Het blad komt met aanvalsplan om via drie kanten te machtige bedrijven een kopje kleiner te maken. 

1. Minder datamonopolies

In de eerste plaats moeten we af van datamonopolies en patenten die eindeloos verlengd kunnen worden. Veel meer gegevens zouden via open data gedeeld moeten worden zodat ook anderen er iets mee kunnen en geld aan kunnen verdienen. Gebruikers van Facebook, Google of Twitter moeten hun data kunnen opeisen en naar een ander overstappen als ze dat willen.  

2. Weg met het concurrentiebeding

Daarnaast moet er een verbod komen op concurrentiebedingen. In de VS heeft 1 op de 5 werknemers een clausule in zijn contract die verbiedt om bij de concurrent in dienst te treden. Ook bij ons komt dat steeds vaker voor. Het beperkt de mogelijkheid van nieuwe toetreders tot de markt, en dus moeten we ervan af. Net als van allerlei andere belemmeringen in de toetreding. In de VS heeft meer dan 20% van de werknemers een of andere licentie nodig om zijn werk te kunnen doen. Ook dat zijn barrières die grote bedrijven helpen om hun macht in stand te houden.

3. Sterkere toezichthouders

Tot slot pleit The Economist voor strengere toezichthouders. Als markten niet meer functioneren doordat te veel marktmacht bij een paar grote spelers ie geconcentreerd, moet een autoriteit ertegen kunnen optreden. Het kan niet zo zijn dat Facebook zijn macht behoudt door simpelweg concurrenten als Instagram en Whatsapp op te kopen. Een concurrentierevolutie is hard nodig om het vertrouwen in het kapitalisme te herstellen. En wellicht wordt daarmee ook het populisme een halt toegeroepen.  

Reaguursels

Inloggen

We hebben nu ruim twintig jaar dezelfde mededingingswet als de VS. Voor die tijd hadden kleine bedrijven nog een kans tegen molochen.

frank87 | 02-12-18 | 21:50 | + 2 -

Het pure kapitalisme werkt. Kijk naar het panarchy model. Uiteindelijk zou bij kapitalisme de resources ophouden en het systeem zich herinrichten. Helaas wordt er nu op het moment dat een groot bedrijf over de kop dreigt te gaan er weer geld ingepompt. Oneerlijk kapitaal in een systeem pompen, maar gelukkig komt ook dat weer goed. De revolutie waar over gesproken wordt is niets anders dan een onderdeel van het kapitalisme.

me | 02-12-18 | 20:16 | + 3 -

Die kartel 'waakhonden' zitten in de besturen van bedrijven en andersom.
Dat bleek wel toen de NMA toestemming gaf aan de KNP om alle glazvezelbedrijven over te nemen onder het mom van anders redden ze het toch niet. Hetgeen, natuurlijk, grote onzin was, want sindsdien ligt de innovatie op de glasvezel in Nederland op zijn gat.
Politici, vooral die in Brussel, hebben alleen nog maar contact met lobyisten, waarvan er zo'n 75.000!!! rondlopen in Brussel.
De agenda's van de bedrijven die ze vertegenwoordigen worden zodoende allemaal uitgevoerd. Dit blijkt echt wel luid en duidelijk uit de bizarre wetgeving die uit Brussel vandaan komt, die burgers hun rechten ontneemt en bedrijven van hun plichten ontslaat.
De gele hesjes hebben gelijk.

watergeus | 02-12-18 | 17:00 | + 19 -

Bij het monopolie spel vallen spelers af en the winner takes it all.
In het echte leven verdwijnen de afgevallen spelers niet.
Je zult een model moeten verzinnen waar het monopolie-effect onderdrukt wordt om te voorkomen dat er een 4% van de 4% ontstaat die meer dan 90% bezit, zodat Henk en Ingrid niet leven voor de rijkdom aan de top, maar zonder daarvoor hun vrijheid op te moeten geven.

kloopindeslootjijook | 02-12-18 | 16:46 | 2 | + 1 -

Dat gaat alleen met behulp van de guillotine. Elk ander model is gedoemd om te mislukken omdat de superrijken het gaan saboteren. Wetgevers krijgen mooie baantjes aangeboden, concurrenten worden opgekocht, en de rijken worden weer rijker, dus op een fatsoenlijke manier kan het tij niet gekeerd worden. Het is vooral de vraag wanneer de elite het zo bont maakt dat het volk echt in opstand komt, en dan niet met fluitjes en petjes, maar met grof geweld. Dat moment komt pas als het volk geen brood en spelen meer krijgt.

Huisregelneef_III | 02-12-18 | 18:14 | + 3 -

Dat model was er in Nederland: het gecontroleerd toelaten van kartels. Maar dat moest afgeschaft van Brussel.

frank87 | 02-12-18 | 22:24 | + 0 -

Aangenomen dat kapitalisme draait op economische groei.
Dan zou de vraag moeten zijn of er grenzen aan de groei zijn.
Of is economische groei eigenlijk een vorm van expansionisme (inpikken) waar de grens van bereikt is. Vroeger kon je nog wel wat indianen doodschieten of zo of wat landen inpikken en uitwonen.

kloopindeslootjijook | 02-12-18 | 16:39 | + -2 -

Dit verhaal is veel te kort door de bocht. Allereerst wordt uitgegaan van de veronderstelling dat grote bedrijven innovatie tegenhouden. Terwijl grote bedrijven veel meer innoveren dan voorheen. Dat kleine bedrijvigheid gelijk staat aan innovatie is ook gelul, veel van hen zijn gewoon lokale prutsers die doen wat hun vader ook al deed.

Dat winsten sterker stigen dan lonen is ook een verhaal dat veel gecompliceerder is. Bedrijven hebben altijd geprobeert mensen minimaal te betalen, dat is niet nieu. Het is in de eerste plaats een vraag en aanbod discussie, als je het mij vraagt. Veel banen zijn eenvoudiger geworden en het aanbod van werkzoekenden is er groot. Sommige banen zijn juist veeleisender geworden (ICT) of hebben door uitval (bv bouw in crisistijd) plotseling veel uitval gehad gevolgd door grote vraag. Het veel in het artikel aangehaalde Google betaalt medewerkers trouwens ver bovengemiddeld, ik meen rond de 200k.

Cowboy Henkie | 02-12-18 | 14:15 | 3 | + -2 -

Wat u schrijft is onjuist. Grotere bedrijven inoveren helemaal niet. Fundementeel onderzoek is te duur en te risicovol. Grotere bedrijven parisiteren op overheden en universiteiten. Geen enkele grotere innovatie die nu ons dagelijks leven bepaald is door een bedrijf ontwikkeld. Computers zijn ontwikkeld door defensie om codes te kraken, internet is ontwikkeld door Derpa en mobiele telefonie door de Amerikaanse luchtmacht.

Yeohan | 02-12-18 | 15:22 | + 4 -

@Yeohan
Wat is groot? Wat is innoveren?
U stelt nogal wat zonder uitleg.
Is Tesla groot?
Is spaceX groot?
Microsoft? Facebook?
Facebook innoveert zich een slag in de rondte op React, bijvoorbeeld.

MarcS | 02-12-18 | 16:13 | + -3 -

Deze bedrijven innoveren niet maar borduren voort op een fundementele technologie die door overheden en universiteiten zijn ontwikkeld. Space X is schatplichtig aan NASA en Tesla en de telefoonproducenten aan de batterij technologie van MIT. En Facebook, Microsoft innoveren al helemaal niks. Microsoft's Surfacehub bv is een technologie van wederom MIT. En de toekomstige revoluties zoals blockchain, nano-technologie, quantum computing en grafeen zijn alle uit gevonden aan Universiteiten.

Yeohan | 02-12-18 | 19:48 | + 1 -

Mooi stukkie hoor Logger en Weijnen.

George Foreman | 02-12-18 | 13:46 | + 2 -

Ik moet zeggen dat ik onder de indruk ben van dhr luyendijk. Hijs meer pro waarheid dan pro links. En dat dat slecht nieuws betekent dat lijkt me onvermijdelijk.

George Foreman | 02-12-18 | 13:29 | + 5 -

Ach, zolang men op links blijft steken op identiteitspolitiek, en zodoende de traditionele kapitaal-klasse-maatschappij vraagstukken blijft passeren zal hier geen jota veranderen. Van het het lobby-paradijs Brussel dan wel ons Unilever-Shell-kabinet hoeven we al helemaal geen verandering te verwachten.

Een geel hesje iemand?

Abject | 02-12-18 | 12:39 | 1 | + 8 -

Dat zou in de 80ies een soort linkse opmerking zijn misschien.

kloopindeslootjijook | 02-12-18 | 16:41 | + -2 -

Ik denk dat de jeugd in de VS geen fan is van kapitalisme door jarenlange linkse indoctrinatie.
Ik denk dat er weinig naar de concurrentie, loongroei en percentage start-ups heeft gekeken om tot een anti-kapitalisme conclusie te komen.

lulhannel1928 | 02-12-18 | 12:33 | + 3 -

Eigenlijk moeten we dus een mengvorm van liberaal en socialistisch gedachtegoed hebben om bedrijven ruimte te geven om te groeien maar ook ruimte inperken voor monopolisme.

*Droomt even verder van een centrum-rechtse partij die hard-conservatief is op het gebied van migratie, het bovenstaande denkt op het gebied van de markt, niet elke mogelijke partner in het harnas jaagt door te overdrijven en te schreeuwen (zoals Wilders en helaas ook, Baudet) en kritisch is op de EU maar niet meteen eruit wil springen.*

De ruimte is er nog steeds op rechts.

De Eierbal | 02-12-18 | 12:33 | 1 | + 2 -

We hebben een kapitalistische maatschappij nodig met een kleine overheid die waakt tegen uitwassen van dat kapitalisme. Dat heeft niets met socialisme te maken, en het socialisme is echt niet het enige gedachtegoed dat vindt dat je je over de zwakkeren in de samenleving moet ontfermen, al doen ze zo hun best om dat beeld te creëren.

Sans Comique | 02-12-18 | 16:50 | + 0 -

Kapitalisten zijn tegen een grote overheid, socialisten en communisten tegen grote bedrijven.

Ik durf het bijna niet te zeggen, maar misschien is het toverwoord: groot!

fiscalist | 02-12-18 | 12:05 | 1 | + 4 -

Weet je wie ook tegen grote bedrijven en voor een grote staat was?

postmodernismisdead | 02-12-18 | 13:31 | + -4 -

En toch... Al die molochen begonnen ook ooit in schuurtjes, garages of zolders (al die niet van reeds kapitaalkrachtige villa's, meneer Gates en Zuckerberg waren niet bepaald onbemiddeld als student).

kapotte_stofzuiger | 02-12-18 | 11:40 | 2 | + 0 -

Ja, maar zoals dit artikel beschrijft wordt het oprichten van nieuwe bedrijven in schuurtjes, garages en zolders steeds lastiger.

DolfWeerwolf | 02-12-18 | 11:55 | + 10 -

@DolfWeerwolf
Dat ligt aan die startups zelf: "... het resultaat is dat al die hipsters er alleen maar op uit zijn om zo snel mogelijk te worden uitgekocht door Facebook, Apple of Google, schiet je er qua concurrentie weinig mee op."

Je kunt ook een bedrijfsplan opstellen waarin je uitgaat van eigen duurzame (om het woord eens in een goede context te plaatsen) groei.

kapotte_stofzuiger | 02-12-18 | 12:04 | + 4 -

Die drie zaken zijn zo te regelen via wetgeving, vereist wel politici die dat willen.... die worden echter niet gekozen, dus glas plas was....

ZwarteDag | 02-12-18 | 11:28 | 9 | + 3 -

Hoe kom ik van die echo af.

Eigenaar_IJsland | 02-12-18 | 17:26 | + 0 -

Hoe kom ik van die echo af.

Eigenaar_IJsland | 02-12-18 | 17:26 | + 0 -

Die worden ook wel gekozen, jong snel en wild als ze zijn. Maar dan krijgen ze al snel van de partij te horen dat er netjes met de fractie mee moet worden gestemd. En mocht er toch een wetje door de Tweede Kamer glippen dat het grootbedrijf niet uitkomt, dan geeft de Eerste Kamer wel een genadeschot.

Huisregelneef_III | 02-12-18 | 17:26 | + 1 -
▼ 6 antwoorden verborgen

De communisten die betogen tegen die grote, gemene kapitalistische bedrijven, willen in de plaats hiervan ... 1 staatsbedrijf. Van een monopolie en van een moloch gesproken.

Nonkel Frituur | 02-12-18 | 11:17 | 2 | + -2 -

Gek, communisten komen in het hele artikel niet voor. Dit is een pleidooi voor meer concurrentie. Niet het bashen van communisten uit de 50-er jaren van de vorige eeuw.

* Il Principe * | 02-12-18 | 13:20 | + 15 -

* Il Principe * | 02-12-18 | 13:20 | + 5 -
Er wordt in dit panel wel degelijk om een beetje socialisme geroepen. Of heeft u uw eigen regels voor het reaguren die anderen ook moeten opvolgen?

Sans Comique | 02-12-18 | 16:53 | + -2 -

REAGEER OOK

Linktip: Energie vergelijken