Nog even een explainer van het huidige pensioenstelsel voordat we een nieuw stelsel krijgen

Het schijnt toch echt zo te zijn dat werkgevers, werknemers en Den Haag binnenkort met een pensioenakkoord gaan komen. Een handig moment om het huidige stelsel af te sluiten met een explainer, opdat we het nieuwe goed begrijpen. Gaan we doen in zes vragen. Beetje van dik hout zage men planken zonder de uitzonderingen, anders wordt dit topic een boek. De focus ligt op dekkingsgraden en de rekenrente, want daar gaan vermoedelijk de grootste veranderingen volgen. De bekende gebreken (slechte aansluiting arbeidsmarkt, weinig flexibiliteit, etc.) zag u in deze film en blijven vermoedelijk bestaan. Komen die vragen over het stelsel dat verdwijnt.

Hoe werkt de pensioenopbouw?

Zo ongeveer 90% van de werknemers bouwt pensioen op middels een salaris/diensttijd-regeling. Een jaar gewerkt, betekent een jaartje pensioenopbouw. Die opbouw resulteert later in een uitkering en die uitkering wordt min of meer gegarandeerd. De premie voor die opbouw betalen de baas en de werknemer, en ligt ongeveer op 20% van het salaris, waarbij dat salaris verminderd wordt met €10.000. Over die €10.000 bouwt u namelijk geen pensioen op; daar is de aow voor. Per gewerkt jaar bouwt u 1,75% op van uw salaris minus die 10.000. Na veertig jaar zit je dan op pensioen+aow=70% van het gemiddelde inkomen (en ja, premie- en opbouwpercentages verschillen per fonds of bedrijf, net als de aow-franchise van hier €10.000 en nee, niet iedereen komt aan die 70%).

Waar gaat het geld heen?

De uitkering van later kan niet van de premie alleen betaald worden. Daar is ook rendement voor nodig. De werkgever maakt de pensioenpremies over naar het pensioenfonds en het fonds belegt uw geld. In aandelen, obligaties, vastgoed, alles. Het fonds betaalt later de uitkering. Om de financiële positie van het fonds te kunnen beoordelen, heeft het fonds net als andere bedrijven een balans. Aan bezittingen prijken op de linkerkant van de balans de beleggingen. Rechts de verplichtingen. De verplichtingen bestaan uit alle toekomstig te betalen pensioenuitkeringen. Aan de gepensioneerde van nu die komende maand zijn pensioenuitkering krijgt. Maar ook aan de jongste bediende van 21 jaar die straks vanaf zijn 68ste pensioen ontvangt - misschien wel tot zijn 121ste in 2118.

Maar hoe weten we nou of pensioenfondsen die uitkeringen kunnen betalen?

Dat is de hamvraag, veel over te doen en gaat wijzigen in het nieuwe stelsel. Maar hoe, dat weten we niet precies. Het huidige werkt als volgt. Getracht wordt om alle voorspellingen uit het systeem te slopen. Dus naar beursgoeroes die beweren dat een pensioenfonds makkelijk 8% rendement per jaar haalt of dat de rente binnenkort heus echt wel weer stijgt, wordt niet geluisterd. Dat leverde in het verleden nogal eens problemen op en daarom kijkt men naar wat de markt op dit moment het pensioenfonds waard vindt. Voor de beleggingen -de linkerzijde van de balans- is dat simpelmans. De waarde van obligaties en aandelen trek je uit de Bloomberg-terminal, de waarde van het vastgoed is (hopelijk accuraat) getaxeerd door de makelaar. De waardering van de rechterzijde -de verplichtingen- is een stuk lastiger.

Ja, want dat is toch iets met de rekenrente?

Klopt. In principe zijn pensioenuitkeringen gegarandeerd. Als je iets aan iemand toezegt, dan wil die iemand wel zeker weten dat je die toezegging nakomt. Dat kan bij pensioenen door naar de obligatiemarkt te kijken. Een Nederlandse staatsobligatie van €1.000 en een rente van 1%, levert gedurende de hele looptijd €10 per jaar aan rente op. Die rente is een risicovrije rente, want Nederland gaat niet failliet (vermoedelijk). En langs die rente kijkt een fonds naar alle toekomstige uitkeringen. Dus die van volgende maand en over 100 jaar en dan kan je uitrekenen wat al die verplichtingen waard zijn (een toezegging om volgend jaar €100 uit te keren bij 1% rente, betekent nu een verplichting van €99,01 voor het fonds). De risicovrije rente die pensioenfondsen hanteren heet de rekenrente. Met een klein probleempje: de rente tot en met 20 jaar haal je uit de Bloomberg-terminal. In langere rentes met looptijden tot 100 jaar is geen of nauwelijks handel. Die rente wordt daarom benaderd door rentes met kortere looptijden op en af te trekken en via de last point of liquidity kom je dan uit bij de ultimate forward rate. Gaan wij niet uitleggen, wel dat je via deze rekenrentes komt tot de waardering van de verplichtingenkant van de balans. Een waardering in ieder geval zonder dat er zieners nodig zijn om te voorspellen wat de rente gaat doen. En ook nog eens gebaseerd op actuele marktwaarde. 

Hoe zit het dan met de dekkingsgraden?

Wanneer je nu links deelt door rechts, dus beleggingen door verplichtingen, dan heb je de dekkingsgraad te pakken. Omgerekend in procenten is dat in bovenstaand plaatje 100%. Dat wil zeggen dat er genoeg in kas zit om alle toekomstige pensioenuitkeringen te betalen, ook die over 100 jaar. Een dekkingsgraad van 99% betekent dat er te weinig geld in kas zit. Toch moeten de dekkingsgraden flink hoger liggen dan 100% om van een gezond pensioenfonds te spreken. De beleggingen zullen de verplichtingen moeten overstijgen. Het verschil tussen die twee vormt een buffer en die buffer is er niet voor niets: het pensioen dat je krijgt toegezegd is een nominaal pensioen. Dus een toezegging van €100 vandaag, betekent voor de eerder genoemde 21-jarige €100 krijgen over 100 jaar. Maar daar koop je tegen die tijd geen bingokaart meer van. Dus hebben fondsen de ambitie om pensioenen te indexeren. De toegezegde pensioenen stijgen mee met de loon- of prijsontwikkeling. En daarvoor is heel veel rendement nodig. En dat haal je niet alleen met Nederlandse staatsobligaties; daar zijn ook aandelen en vastgoed voor nodig. Maar helaas gaan er beurscrashes zoals in 2007/2008 volgen en dan kan een fonds zo maar 15% van de beleggingen kwijt zijn (dat was in 2007/2008, toen pensioenfondsen in een jaar tijd €100 miljard verloren). Om daar tegen bestand te zijn, ligt de buffer zo rond de 20%. Die buffer verschilt trouwens per fonds. Hoe risicovoller de beleggingen, hoe hoger de buffer. Maar hou voor het gemak even aan dat een pensioenfonds gezond en stevig wordt geacht bij een dekkingsgraad van 120%.

En wat is nu de kritiek?

Pensioenfondsen mogen slechts een beperkte tijd onder de (simpel gezegd) 120% zitten. De grote pensioenfondsen zitten met hun dekkingsgraden al te lang onder de 104,3% en dat betekent dat veel pensioenenuitkeringen misschien gekort moeten worden (dan dalen de verplichtingen en herstelt de dekkingsgraad). Vinden de mensen niet fijn en zou voorkomen kunnen worden door minder behoudend te rekenen. Op papier zijn fondsen, zeggen de critici, momenteel straatarm, terwijl 'de kassen overvol zitten'. Pensioenfondsen zijn goede beleggers, dus vindt de een dat er met de goede beleggingsresultaten rekening gehouden kan worden. De ander vindt de Ultimate Forward Rate die we gebruiken te laag. De rest van Europa rekent doorgaans met een hogere UFR, en dus, zeggen de critici, sluipt er ook in dit systeem iets van voorspellingen. In ieder geval leidt een hogere rekenrente tot lagere verplichtingen (€100 over een jaar bij bijvoorbeeld 4% rekenrente is €96,15 aan verplichtingen in plaats van de €99,01 bij 1%). Daarmee worden pensioenfondsen op papier rijker -en hoeft er niet gekort te worden. In dat kader willen we nog opmerken dat een andere rekenmethodiek pensioenfondsen niet rijker maakt. Een pensioeneuro kan slechts eenmaal worden uitgegeven, de clichétaart wordt er helaas niet groter door. Andere kritiekpunten betreffen bijvoorbeeld de buffer. Wanneer je die nooit aanspreekt, dan zit er in de Nederlandse pensioenpot van €1.400 miljard al gauw een paar honderd miljard niks te doen. En voor die paar honderd miljard hebben werknemers hard lopen zwoegen. En zo voorts en zo verder. Nu afwachten wat voor nieuw stelsel we gaan krijgen. Om toch maar met een voorspelling te eindigen: alles blijft met al zijn stelselgebreken bij het oude, behalve dan dat de buffers worden afgeschaft en de rekenrente wordt verhoogd. En dat belooft weinig goeds. 

Foto:  DEN HAAG - (VLNR) Kamerleden Elbert Dijkgraaf (SGP), Carola Schouten (ChristenUnie) en Steven van Weyenberg (D66) na afronding van het pensioenoverleg. Na weken van onderhandelen hebben VVD, PvdA, D66, ChristenUnie en SGP een akkoord bereikt over de pensioenen. ANP MARTIJN BEEKMAN 18-12-2013 

Reaguursels

Inloggen

Mauwende jongeren moeten n voorbeeld nemen aan de door hen zo gehate boomers en zich simpelweg organiseren.
Maarja, dat kost tijd en energie en contributie(!) enzo...
Mauwen met je toetsenbord is veel comfortabeler, de Hollander anno heden. Ik wens m veel succes!

DinkyToy | 15-11-18 | 14:53 | + -1 -

Grootste risico is de Eypo en de omvolking van de EU landen en de daarmee samenhangende ontwikkelingen.

Daarbij vergeleken is het risico bij een verhoging vd rekenrente peanuts.

Poekieman | 15-11-18 | 08:52 | 2 | + 11 -

Als ik dit soort berichten lees, vraag ik me altijd af of de reaguurder tijdens het typen een aluhoedje op heeft.

* Il Principe * | 15-11-18 | 13:44 | + 1 -

Onnodig. Dat is nl. niet het geval.

Poekieman | 15-11-18 | 21:03 | + 1 -

Je zult maar jong zijn en zien dat de boomers hier voor de zoveelste keer de pot komen leegroven.
Bij Lubbers al, bij de WAZ al, bij de VUT en de preVUT en de FPU al, bij het oneerlijke onderscheid tussen eindloon voor de boomers en middelloon voor de rest al, bij het verbeurd verklaren van kleine tegoeden al, bij de veel te hoge premies voor jongeren al tov de veel lagere premies voor de boomers al. En nu dan met wat definitiegeklungel om de pot sneller leeg te roven.
Ook de nieuwe pensioenplicht voor flexkrachten die nauwelijks uitvoerbaar is met honderden persoonlijke fondsjes die dan later weer verbeurd verklaard worden, de politiek heeft er schijt aan want alles voor de boomers.
Met als kers op de taart dat boomers als enige de uitkering toezegging gegarandeerd krijgen, de rest zal terugvallen op het midden van de gegarandeerde inleg, ongeveer een kwart van wat de boomers nu krijgen.
Dan weet je weer waar je voor werkt.
Als jongere wordt je zo verschrikkelijk in je bek gescheten en het is duidelijk dat niemand in Den Haag ene fuck om je geeft, je bent een citroen en hij gaat een paar standjes tegelijk harder nu.

Atlas Shruggs 10 | 14-11-18 | 23:03 | 8 | + 13 -

* Il Principe * | 15-11-18 | 08:15 |
Waarom zou je je bij een vakbond aansluiten als die alleen maar effectief iets doet voor de 55+'ers. De jongeren zijn gewoon gruwelijk in de minderheid en worden op alle vlakken genaaid, mij incluis (bj.81).

Vanilla | 15-11-18 | 09:14 | + 4 -

Je vergeet nog even de lege gasvelden en de staatsschuld die ze achterlaten als ze dood zijn. Eind jaren veertig van de vorige eeuw was de staatsschuld amper meer dan EUR 10miljard, nu ergens tussen de 400 en 500 miljard eurotjes. Alles opgebrast door onze fijne boomers...

Phoolie_the_King | 15-11-18 | 11:58 | + 4 -

@ Vanilla | 15-11-18 | 09:14
Dat is een vicieuze cirkel, jongeren organiseren zich niet en dus wordt er niet namens hen onderhandeld. Hoe dan ook zijn Shell en Unilever de lachende derden. Die kunnen meer winst uitkeren en de aandeelhouders nog meer in de watten leggen omdat jongeren niet voor zichzelf opkomen.

* Il Principe * | 15-11-18 | 13:48 | + 0 -
▼ 5 antwoorden verborgen

Ah, fijn om te horen dat mijn toekomstig pensioen nu al wordt uitgegeven! Even was ik bang dat verstandige mensen (Hoi Klaas Knot!) ervoor zouden zorgen dat ik op mijn 70ste (of later) nog wat geld van de pensioenmaatschappij zou krijgen, maar gelukkig komt de politiek eraan te pas. Ik zou niet weten wat ik met die pensioeneuro's zou moeten doen en het is niet alsof ik daarvoor hard heb gewerkt/ga werken, dus gelukkig geven we die nu weg aan de babyboomers.

Menno1867 | 14-11-18 | 22:35 | 1 | + 2 -

Ook al een OnePlus 6T?

Poekieman | 15-11-18 | 08:49 | + 3 -

Ah, fijn om te horen dat mijn toekomstig pensioen nu al wordt uitgegeven! Even was ik bang dat verstandige mensen (Hoi Klaas Knot!) ervoor zouden zorgen dat ik op mijn 70ste (of later) nog wat geld van de pensioenmaatschappij zou krijgen, maar gelukkig komt de politiek eraan te pas. Ik zou niet weten wat ik met die pensioeneuro's zou moeten doen en het is niet alsof ik daarvoor hard heb gewerkt/ga werken, dus gelukkig geven we die nu weg aan de babyboomers.

Menno1867 | 14-11-18 | 22:35 | + 6 -

“de buffers worden afgeschaft en de rekenrente wordt verhoogd“
Waarmee pensioenfondsen politiek worden gemaakt, want de volgende regering gaat dit geheid weer terugdraaien. Het stabiele pensioenfondsen systeem wordt daarmee instabieler en een stukje mer Italiaanser...
Overigens geloof ik dit niet zo, dit zou waarschijnlijk zijn als 50plus aan de macht was maar gelukkig zijn ze dat niet. Met een dergelijk systeem, waarin jonge mensen het meest benadeeld worden, zou D66/GL nooit instemmen aangezien die juist veel jonge stemmers aantrekken. Was de PvdA nog aan de macht zou, of de SP, zou ik dit ook mogelijk zien. Aangezien de VVD geen ruggegraat meer heeft is op die partij geen peil te trekken en het CDA is reeds en bejaardenpartij.
Overigens is de lage rekenrente een euro-ecb gevolg, als je wat aan de rekenrente wilt doen moet je bij de ECB zijn. Maar ja, pro-EU he?

ZwarteDag | 14-11-18 | 22:22 | 3 | + 1 -

Jongeren zouden niet benadeeld worden want hogere rekenrentes betekent goedkopere (of meer!) pensioenopbouw. Aleen die buffers zouden wat lager worden. Nu wordt net gedaan alsof pensioenfondsen slechts 1 à 2 procent rendement maken in plaats van de 7-8 in werkelijkheid.

* Il Principe * | 15-11-18 | 00:00 | + 0 -

Rekenrente speelt aan de uitkeringskant, bij het contant maken van toekomstige verplichtingen/aanspraken/toezeggingen.

Beleggingsrendement speelt bij de opbouw van het totale vermogen. Daarvoor wordt een ander - welk? - rendement gebruikt, om dit voor de toekomst te gokken.

Poekieman | 15-11-18 | 08:48 | + 0 -

@* Il Principe * , jij ben af! Het zijn JUIST de jongeren die benadeeld worden door een hogere rekenrente. De euro dit het pensioenfonds in kas heeft, kan slechts eenmaal uitgegeven worden. Verhogen we de rekenrente, waardoor het lijkt alsof het pensioenfonds meer buffers heeft, dan kan die euro nu al uitgekeerd worden. Conservatief gepresenteerde buffers zorgen ervoor dat er later ook nog wat in de pot zit, ipv dat nu alles al opgebrast wordt.

Phoolie_the_King | 15-11-18 | 10:09 | + 4 -

REAGEER OOK

Linktip: Energie vergelijken