Overheid blijft blind geloven in geldboom die ‘revolverend fonds’ heet

Werkt niet en is corruptiegevoelig
Werkt niet en is corruptiegevoelig

We hebben er weer één: een revolverend fonds dat wordt gepresenteerd als dé oplossing voor al uw financieringsprobleempjes. Revolverende fondsen zijn hip in overheidsland. Want het zijn net subsidies, maar dan zonder dat je het geld echt kwijt bent. Een soort geldboom. Klinkt te mooi om waar te zijn en dat is het dus ook. Leggen we zo uit, maar eerst even over dat nieuwe fonds. Het wil nog niet zo lukken met het bouwen van woningen. Daarom neemt minister Ollongren maatregelen. Er komen aanpassingen in de Crisis- en Herstelwet, bouwprocedures worden versneld, en er komt dus een zoveelste revolverende fonds. Ollongren gaat daar €38 miljoen voor uittrekken, bedoeld om oude havengebieden en gore industrieterreinen om te toveren in hippe woonwijken. Hoezo dan? Voor bouwers en ontwikkelaars is het veel aantrekkelijker om een batterij nieuwbouwhuizen ergens in een leeg Vinex-weiland neer te plempen. Da’s lekker goedkoop bouwen. Anders is dat in kleine stukjes binnenstad waar de bodem vervuild is, heimachines minder makkelijk komen, grond duur is, etc. Om het voor bouwers aantrekkelijk te maken om tóch op zulke plekken nieuwe huizen neer te zetten, is er nu dat revolverende fonds.

Koffieclubjes

Met revolverende fondsen participeren, investeren of verstrekken overheden leningen aan private partijen. De overheid als bank of als durfkapitalist dus. Met dat verschil dat het bij deze fondsen niet heel erg is als het geld niet rendeert of terugkomt. Sterker nog: dat mag het eigenlijk niet, want dan zou de overheid concurreren met private financierders en dat leidt tot ingewikkelde staatssteun-discussies. De fondsen worden door overheden ingezet wanneer ze vinden dat iets maatschappelijk belangrijk is, maar er te weinig private financierders zijn die het project zien zitten: in onrendabele of hele risicovolle projecten dus. Het fonds voor de gebiedsontwikkeling is niet nieuw. We rekenden ruim een jaar geleden in een onderzoekje al eens uit dat er in Nederland zo’n €20 miljard in ontelbaar veel potjes is weggestopt. In veel gevallen gaat het om zaadkapitaal dat naar start-ups gaat, en in veel gevallen wordt er niet geoogst. De VU en VUmc becijferden al eens dat  slechts 25% tot 40% van het uitgeleende geld aan start-ups terugkomt. Volgens start-up-professor Dries Faems zijn veel van die start-ups dan ook niet meer dan veredelde koffieclubjes van twintigers. 

Beter zonder overheidsbemoeienis

Het CPB concludeerde ook al eens dat start-ups succesvoller zijn met privaat geld dan met overheidsbemoeienis. In een column in Quote beschrijft een directeur van een privaat investeringsfonds vrij precies wat er misgaat als de overheid zich er mee gaat bemoeien via een met belastinggeld gevuld fonds. “Wij hebben ooit een participatie gehad met de BOM (De Brabantse Ontwikkelings Maatschappij, L&W). Eens maar nooit meer. Het bedrijf draaide slecht door een falende directeur. Wij wilden hem ontslaan om het te redden en hadden een uitstekende vervanger klaarstaan. De BOM deelde onze analyse, maar durfde ontslag niet aan. ‘Die zou weleens naar het Brabants Dagblad kunnen stappen, met alle negatieve publiciteit van dien.’ Gevolg: het bedrijf ging failliet. Een typische ambtenarenhouding. Wie bang is, kan beter dameskapper worden dan investeerder.” Wat ontbreekt bij al die overheidsbemoeienis is de tucht van de markt. En dat is precies de bedoeling. De revolverende fondsen zijn er per definitie voor de brekebenen. Gaan overheden geld stoppen in plekken waar de markt het kan oplossen, dan worden ze teruggefloten door Brussel, wegens staatssteun. Waar zijn die revolverende fondsen dan voor? Voor goede plannen is altijd privaat geld te vinden, zeker met de huidige rentetarieven. Of, zoals de hierboven geciteerde fondsmanager het uitdrukt:   'Als je in dit klimaat geen geld kunt vinden, ben je een loser.'

Koeien die op aarde worden gemolken en in de hemel worden gevoederd

Dat geldt ook voor het nieuwe gebiedsontwikkelingsfonds van Ollongren. Of zoals deze columnist het stelt: 'Eigenlijk is het simpel: een business case van een gebiedsontwikkeling is haalbaar of niet. Als die niet haalbaar is, helpt ook een revolverend fonds niet, want dan is er niets te revolveren. (...) Een revolverend fonds is een koe die op aarde wordt gemolken, maar in de hemel wordt gevoederd.'

Subsidie

Geld van de overheid dat niet terugkomt, is een subsidie. Juridisch gezien zijn revolverende fondsen dat ook. Maar omdat de overheid het geld wegzet in bv’s als de BOM, PPM Oost en Innovatiequarter, zijn allerlei lastige bestuursrechtelijke regels die gelden voor subsidieverstrekking - onpartijdigheid, zorgvuldige voorbereiding en het motiveringsbeginsel - in één klap niet meer van toepassing (oreert ook deze juriste). Provinciale Staten, gemeenteraden en de Tweede Kamer zijn wel betrokken bij de oprichting, maar zodra dat geld in de bv is geduwd hebben ze er geen klap meer over te zeggen. Fondsbeheerders kunnen op basis van eigen inzichten geld geven. En ja, dat kan ook een bevriende start-up zijn die na een jaar failliet gaat, zonder dat de overheid nog een cent terugziet van haar revolverende investering. En nog een ander groot voordeel: de Wet normering topinkomens (de Wnt) geldt niet voor werknemers van privaatrechtelijk opgezette revolverende fondsen. Wouter Bos kan daarom straks 2 ton verdienen bij Invest-nl.

Corruptie

Revolverende fondsen, weggestopt in bv’tjes die worden geleid door oud-wethouders en provinciebazen, publiek geld dat wordt weggezet zonder democratische controle... het schreeuwt om corruptie. Ongetwijfeld gaat dat een keer mis. Wij volgen de ontwikkelingen voor u op de voet.

Reaguursels

Inloggen

Wow, twee ton per jaar om sinterklaas te mogen spelen...

frank87 | 08-10-18 | 12:13 | + 0 -

"De revolverende fondsen zijn er per definitie voor de brekebenen."

Nee hoor, dat is te kort door de bocht, en dat laten jullie zelf ook al zien:

"Anders is dat in kleine stukjes binnenstad waar de bodem vervuild is, heimachines minder makkelijk komen, grond duur is, etc. Om het voor bouwers aantrekkelijk te maken om tóch op zulke plekken nieuwe huizen neer te zetten, is er nu dat revolverende fonds."

Hiermee laten jullie al zien dat er behalve een economische waarde voor de bouwer ook een maatschappelijke waarde kan zijn.

Een goed voorbeeld hiervan is Heerlen. Recent was ik in het stadscentrum, en viel het mij op dat een groot deel van de winkelpanden leeg staat. Dat ziet er niet alleen erg ongezellig, en zelfs wat verpaupert uit, maar leegstand trekt ook nog eens meer leegstand.
De kans dat een ontwikkelaar dit (economisch) kan en wil oplossen lijkt klein, maar een mooi en gezellig centrum heeft ook waarde voor de inwoners.

Maakt dat een ontwikkelaar die dat (met subsidie van de gemeente) oplost bij uitstek een brekebeen? Dat lijkt mij toch niet.

potsenmakkert | 07-10-18 | 16:29 | + 4 -

'Voor goede plannen is altijd privaat geld te vinden'
Waarom zijn er dan geen betaalbare fatsoenlijke starters-woningen te vinden?Het probleem is dat 'goede plannen' soms gaat over de samenleving en soms over geld verdienen.
De kopers met een kleine beurs kunnen er niet bij, niet goed voor Nederland.

kloopindeslootjijook | 07-10-18 | 15:20 | + 1 -

De huidige bestemmingsplannen zijn de grootste opstakels, je mag bijna nergens buiten de huidige contouren van een dorp of stad bouwen. Mede daardoor is de resterende bouwgrond heel duur. En begint het bouwen van woningen met dure grond.

Vervolgens heb je het bouwbesluit (je moet dit, je moet dat), FSC hout, dure energiefoefjes (waar alleen een toekomstige gebruiker iets aan heeft, maar daarvoor niet de kostprijs wil betalen), etc.

Die woningen kan en ga je dus niet voor anderhalve ton aan Jan de Reaguurder verkopen.

Geef ze eens ongelijk.

Cowboy Henkie | 07-10-18 | 15:52 | + 5 -

@kloopindeslootjijook | 07-10-18 | 15:20 |
'Voor goede plannen is altijd privaat geld te vinden' is dan ook onzin.

Hypothetische situatie: in dorp X ligt een zwaar vervuilde vijver. Meerdere autowrakken, oude wasmachines, bergen plastic, glas, etensresten, etc. De lokale scouting bied aan om voor 50 euro die vijver op te ruimen.

Goed plan? Waarschijnlijk wel. Maar welke private partij gaat dat betalen?

potsenmakkert | 07-10-18 | 16:36 | + 3 -

In ander nieuws hoor je dat er nergens geld voor is. Een chronisch tekort aan zorg, onderwijs en defensie. Waar wel geld voor is? De NPO om iets te noemen en bovenstaande clubjes.

Hemeltergend om te zien hoe slordig de overheid met geld omgaat. Geld dat eerst opgehaald wordt bij burgers en vervolgens aan de meest kansloze projecten wordt weg gepist. En daarna wordt vreemd opgekeken dat er zoiets bestaat als 'werkende armen'.

StiekemeBunzing | 07-10-18 | 12:21 | + 8 -

Opgehaald? Afgeperst zult U bedoelen.

Enrique C | 07-10-18 | 12:40 | + 2 -

Ach, die fondsen zijn leuk voor degenen die zichzelf daarvan een meer dan riant salaris kunnen geven en voor documentairemakers die na verloop van tijd documentaires kunnen maken met titels zoals "over de balk" en "falende projecten, gefinancierd door de belastingbetaler".

mona | 07-10-18 | 12:21 | + 7 -

Dis toch subsidie naar nieuwe vliegvelden?

W_F | 07-10-18 | 11:52 | + -1 -

Zoals altijd. Government is the problem.

rifraf | 07-10-18 | 11:46 | + 2 -

Nederland. Daar bestaan zoveel bedrijven waarvan de businesscase puur en alleen draait om het privaat maken van publiek geld. En de minister komt het
publieke geld gewoon brengen.
Reken er maar op dat de projecten gaan falen. Maar de projectontwikkelaars hebben dan hun winst al binnen. Dan is het wachten op de volgende zak publiek geld om de boel weer op te ruimen. Rinse and repeat.

CaesarSalad | 07-10-18 | 11:40 | + 16 -

Niet verrassend, met betrekking tot de energiehuishouding gelooft onze overheid namelijk ook al in het perpetuum mobile.

EefjeWentelteefje | 07-10-18 | 11:39 | + 6 -

Nou nee, door het steeds aanvullen van de fondsen met gratis belastinggeld is dit zeker geen perpetuum mobile!

Analia von Solmsch | 07-10-18 | 15:01 | + 1 -

Wie heeft het idee bij het ministerie naar binnen gekruid? Dat is degene die eraan gaat verdienen.

Frau Merkel | 07-10-18 | 11:11 | + 8 -

Het klassieke succesvolle voorbeeld is de ontwikkeling van de Fokker F-27 Friendship. De staat heeft er uiteindelijk aan verdiend. Maar het is inderdaad de uitzondering.

Enrique C | 07-10-18 | 12:38 | + 0 -

REAGEER OOK

Linktip: Energie vergelijken