Dit zijn de bedreigingen voor ons financiële systeem

Volgens het CPB dan
Volgens het CPB dan

Welke zaken bedreigen de financiële stabiliteit in de wereld en in Nederland in het bijzonder? Dat is een vraag die het Centraal Planbureau (CPB) sinds 2012 - op verzoek van de Tweede Kamer - jaarlijks mag beantwoorden. In de editie 2018 is er speciale aandacht voor crypto's en de bankenunie, maar daar komen we zo op. Beginnen we eerst met de zaken die kunnen leiden tot de volgende Grote Financiële Crisis. Zo is er het Grote Rentegevaar. Geruststellend: welke kant de rente ook uitgaat, het leidt tot problemen. Alleen is er verschil waar de sores neerslaat. Bij geen of beperkte stijging van de rente stopt u uw spaargeld in de jacht op rendement in risicovollere beleggingen, lenen consumenten en bedrijven zichzelf een schuldenberg, hebben centrale banken geen monetaire wapens over en moeten pensioenfondsen meer op de balans aanhouden voor toekomstige verplichtingen. Voordeel van de lage rente is dan weer dat de kleine €900 mrd aan Europese probleemleningen (hoi Zuid-Europa!) makkelijker kunnen worden doorgerold. Stijgt de rente harder dan de economische groei rechtvaardigt dan komen bedrijven/huishoudens met veel schulden in de problemen, de huizenmarkt zakt in, banken met veel probleemleningen gaan ten onder of worden aan het staatsinfuus gelegd en de aandelenmarkt lazert - al dan niet versterkt door de populariteit van passieve producten - ineen. Verder verdampen bankwinsten omdat u zojuist de hypotheek voor 20 jaar heeft vastgezet tegen een lage rente, maar banken u met hoge rentes verleiden tot sparen om zo genoeg kapitaalbuffers te hebben in aanloop naar Basel-4. Nu weet natuurlijk niemand wat de rente gaat doen, maar het CPB heeft voor de leuk onderstaande projectie toegevoegd. 

Het gevaar Trump

CPB denkt dat de volgende crisis ook uit de VS kan komen overwaaien. De schuldquote is in de VS in 10 jaar gestegen van 64% naar 108%. De dollar mag dan wel de belangrijkste reservemunt zijn, maar verliest men vertrouwen in de Amerikaanse overheid dan stijgt de rente op Amerikaanse staatsobligaties. Kan de Amerikaanse overheid vervolgens minder investeren en dat zou de internationale handel kunnen schaden. Daarnaast ziet het CPB in de versoepeling van bankenregulering door Trumpie als een gevaar. Doordat de ondergrens voor de kwalificatie 'too big too fail' is vervijfvoudigd naar een balansomvang van $250 mrd (in Europa €30 mrd) vallen 25 van de 38 grootste banken niet onder strenge regels. 

Ai, ai, Italië

Dichter bij huis vinden we een tikkende tijdbom die Italië heet. Het land heeft een rammend grote overheidsschuld (132% bbp) en wankelbanken die zitten volgestouwd met probleemleningen. Net als in de andere Zuid-Europese economieën is er een sterke verwevenheid tussen overheid en lokale banken. Banken houden graag obligaties van hun eigen overheid (onder huidige regelgeving hoeft een bank namelijk geen extra kapitaal aan te houden hiervoor) aan. Leuk in zonnige tijden, maar minder handig als de overheid in de problemen komt. Andersom moeten de overheden bijlappen als de banken in problemen komen. Nou heeft Nederland nauwelijks directe blootstelling aan de Italiaanse schuld, maar hebben Nederlandse banken wel relaties met banken die vuistdiep in Italiaanse staatsobligaties zitten. 

Crypto's zijn (voorlopig) ongevaarlijk

Zijn cryptomunten een bedreiging voor de wereldeconomie? Nee, zegt CPB. Met zo'n $325 mrd wereldwijd is het een kleine markt. Institutionele spelers branden hun handen er niet aan wegens de volatiliteit, particuliere beleggers steken er doorgaans kleine bedragen in en vrijwel niemand is zo dom om schulden aan te gaan om crypto's te kopen. 

Scenario's bankenunie

Wat ons allemaal enigszins tegen het onheil zou kunnen beschermen is volgens het CPB een verdere versterking van de bankenunie. Iets waar onze regering overigens enthousiast voorstander van is. Alleen de vraag is: hoe dan? Van de miljoenmiljard mogelijke routes tekent het CPB er drie uit. Hierbij gaat het om de verhouding in de tijd tussen risicoreductie (=opruimen rommelleningen, verminderen overheidsschulden op bankbalansen) en risicodeling (wie betaalt wat als de pleuris uitbreekt op de financiële markten?). Nederland ziet graag eerst dat de risico's worden verminderd alvorens men dat risicodeling overgaat. Dat kan, zegt het planbureau, maar dan duurt de totstandkoming van de bankenunie een eeuwigheid. Problemen bij de Monte Dei Paschi's van deze wereld zijn immers niet zomaar zijn opgelost. Bovendien blijft de monetaire unie kwetsbaar in dit scenario, omdat de overheden en banken een nauwe verwevenheid houden.

Ga je eerst risico's delen dan bestaat de kans dat landen als noordelijke landen moeten opdraaien voor problemen die zuidelijke landen in het verleden hebben gemaakt. Een derde scenario, waarbij risicodeling stapsgewijs volgt na risicoreductie, zou uitkomst kunnen bieden volgens het CPB. Hebben zuidelijke landen een prikkel om schulden te verminderen en wordt het mogelijk risico voor noordelijke landen kleiner. Nadeel: leidt jaarlijks tot stroperige politieke discussies over de te volgen route. Kort en wel: ondanks dat de zon schijnt, zijn we allemaal gedoemd. Alle details en kleine risico's (Brexitje, hackers) kunt u terugvinden in deze CPB-pdf.

Reaguursels

Inloggen

Waarom zou je als Nederlander of Duitser met je spaargeld naar het buitenland vluchten? Voor een Italiaan of Griek ligt dat voor de hand, maar niet voor de Nederlandse of Duitse spaarder, met zijn "Nederlandse/Duitse" eurotjes. Die worden namelijk omgezet in een ijzersterke GuldenMark (o.i.d.) mocht de euro uit elkaar vallen. Met flinke koersstijging tot gevolg dus, aangezien de zwakke PIGS landen er dan niet meer bij horen. Die koersstijging loop je mis als je alles in USD, CHF of GBP genoteerd hebt staan. Daar komt nog bij dat het gros van je uitgaven in euro is en is het dus niet verstandig om het valutarisico aan te gaan. Ik zou denken dat jouw voorstel juist eerder een grote valkuil is.

Overigens is wel te zien dat Italianen met hun kapitaal vluchten, naar CHF bijv.: twitter.com/Schuldensuehner/status/10...

JackRyan | 29-05-18 | 22:08 | 2 | + 0 -

Bovenstaande reactie @ bicycle dus.

JackRyan | 29-05-18 | 22:09 | + 0 -

Voorlopig zal de euro nog wel wat verder wegzakken, bij een eventuele switch blijft het koffiedik kijken.
Maar ik denk niet dat bij een eventuele omzetting naar een Guldenmark de 'wisselkoers' gunstig zal uitvallen voor belastingbetalers met meer vermogen dan schulden.
Het is een prachtig moment om een stuk overheidsschulden in 1 klap weg te inflateren. Zie ook Gulden->Euro.
Ook is het maar de vraag of een GuldenMark in 1 keer ijzersterk zal zijn, het gaat gepaard met een hoop onzekerheid en een economische crisis.
Over valutarisico, ik zou ook niet alles omzetten, spreid je kansen. Deel Euro (ook handig bij de Appie), deel stabiele vreemde valuta. En/of fysiek goud/crypto/bakstenen/etc.

Harry Turtle | 30-05-18 | 09:44 | + 1 -

Volgens mij zijn Noorwegen en Zwitserland ook goede opties overigens. VS denk ik niet want die heeft ook een grote stijgende staatsschuld.

bicycle | 29-05-18 | 20:02 | + 0 -

U kunt uw geld naar mij overmaken als u dkk's wilt in plaats van €'s.

nieuwe_Deen | 30-05-18 | 14:16 | + 0 -
▼ 1 antwoord verborgen

Waarom drukt de ECB niet genoeg geld bij om iedereen zijn schulden af te betalen en dan kwijt te schelden? En ja hoor, in het huidige systeem kan dat gewoon!!

Zie Andere Kant | 29-05-18 | 16:37 | 2 | + 1 -

Wat krijg je dan als je geen schulden hebt?

squadra | 29-05-18 | 18:42 | + 0 -

Precies hetzelfde wat je nu ook krijgt, hogere belastingen om dat allemaal te kunnen bekostigen.

bicycle | 29-05-18 | 19:06 | + 1 -

Nou, dat eerste deel van CPB rapport had ik ook wel kunnen tikken. Wat er volgens mij ook nog speelt is dat de banken in hypotheekcontracten een clausule opgenomen (kunnen) hebben dat ze de rente van een hypotheek kunnen aanpassen indien de afgesproken rente te veel van marktontwikkelingen gaat afwijken.

NV_2017 | 29-05-18 | 15:51 | + 0 -

Wat is een houdbare schuld, hoeveel met er dan worden afgewaardeerd en hoe worden die verliezen verdeeld? - dat zijn eigenlijk de drie kernvragen die die geweldige Europese Unielidstaten na de wake up call van 2008 had moeten oplossen.

Dat hebben ze niet gedaan. In plaats daarvan is men gezwicht voor de bankenlobby die erin geslaagd is om over de rug van belastingbetalers het verdienmodel van vòòr 2008 te repareren. Dit is een tijdelijk noodverband, neemt u dat van mij aan.

Ondertussen zijn er de nodige mechanismen en instituties gecreëerd (TARGET2, bankenunie, quantitive easing vlgs Draghi, herdefinitie van EV bij de systeembanken enz enz). Deze vallen in ieder geval voor Nederland bijna allemaal nadelig uit als die uitgestelde schuldafwaardering een aanvang neemt. De opeenvolgende Balkenendes en Ruttes I-II en III stonden erbij, keken ernaar en bogen steeds het hoofd. De basis hiervoor ligt in het negeren van de wil van de Nederlandse bevolking in 2005 om NIET in te stemmen met een nieuwe grondwet die in de praktijk eigenlijk de omvorming van de EEG naar een EU bestuurlijk mogelijk maakte. Zonder dit later genoemde verdrag van Lissabon had men alle 2008-en-later noodverbanden nooit kunnen aanleggen.

De toekomst zal bepalen hoe deze periode in onze geschiedenis geduid zal gaan worden. Voorspelling: dat worden inktzwarte bladzijden.

SansUnique | 29-05-18 | 14:13 | 3 | + 9 -

Een 2e radeloos, redeloos, reddeloos. Wie gaat NL dit keer redden, Thierry & Theo? Zou kunnen, maar dan hebben ze wel meer dan 75 zetels nodig. Gaat niet gebeuren dus.

Vlucht nu het nog kan, en mag.

Poekieman | 29-05-18 | 14:27 | + 3 -

Het referendum over de "Europese Grondwet" kun je op veel manieren uitleggen, maar het ging duidelijk niet over de ECB.

Huisregelneef_III | 29-05-18 | 16:37 | + 2 -

De 'Grondwet' ging indirect wel zeker over het financiële systeem. Hierin werd o.a. geregeld dat er met een gekwalificeerde meerderheid besluiten kunnen worden genomen: 55 % van de landen en 65% van de bevolking representerend. En daarmee kan er over anderen geregeerd worden.

SansUnique | 30-05-18 | 11:42 | + 0 -

LaCroix,

Enig idee wat er gaat gebeuren als de boel knalt?
Kijk naar de burgeroorlog in Syrië en zie de gevolgen als de boel knalt.
Dus oas op voor wat je wenst.

jezusisonzin | 29-05-18 | 14:06 | 2 | + -5 -

Ik begrijp dat een totale implosie van het economisch stelsel geen feest is. Alhoewel ik er stiekem vanuit dat er geen full blown burgeroorlog ontstaat (en mocht er een burgeroorlog ontstaan komt dit eerder door het handelen van de EU, de afgelopen jaren zie je een afkeer tegen die politieke unie die steeds extremere vormen aanneemt wat dan weer gelijkenis vertoond met de reden voor de oorlog in Syrie).
Ik wil alleen maar zeggen dat een financieel stelsel niet oneindig kan groeien. Een correctie is nodig en als men kiest om de welvaart te behouden ten tijde van een crisis dan komt de afrekening later als ook een stuk harder aan. Hoe hoger de schuldenberg hoe groter de crisis. Dan komt er een crisis als 2008 en wat doen we? Schuldenberg vergroten. Het is geleende tijd.

LaCroix | 29-05-18 | 15:54 | + 6 -

Dit is nu een typisch voorbeeld van het ongefundeerde gebazel waarmee federalisten de kiezer in het harnas jagen. Je kunt de kiezer een hoop wijsmaken, maar daar zijn ook grenzen aan.

Huisregelneef_III | 29-05-18 | 16:41 | + 3 -

"Never waste a good crisis". Die Churchill snapte het wel. We hadden het hele zaakje in 2008 naar de kolere moeten laten gaan.
Nu hebben we een economie die terminaal ziek was een flinke dosis €£$ medicijn toegediend en is haar overlijden een tijdje uitgesteld. We hadden de kans om rigoreus te herstructureren 10 jaar geleden, helaas hebben we dat niet gedaan. Too big too fail bestaat niet. Dat hebben we zelf verzonnen uit angst voor de gevolgen van een diepe crisis. Echter hoe langer we het in leven houden hoe groter de klap uiteindelijk gaat zijn.

Kan gerust uitkijken dat ik hier niet te boek komt te staan als doemdenker..

Eh, lekker weer vandaag niet?!

LaCroix | 29-05-18 | 13:54 | 1 | + 21 -

Het idee van de 'redding' destijds met de crises was dan ook alleen om de kosten daarvan elders, bij de sukkels, neer te laten komen.

Poekieman | 29-05-18 | 14:25 | + 10 -

Volgens mij -ik weet het eigenlijk wel zeker- is ons financiële systeem de grootste bedreiging van ons financiële systeem.

jemagookniksmeer | 29-05-18 | 13:40 | + 15 -

Ik, persoonlijk, ben een stuk positiever gesteld als er geen nieuws komt van Soros. Smerige spelletjes. Alleen al het negatief beïnvloeden van de Pond en tevens short gaan, compleet schandalig.

Aan de andere kant, er is nog nooit iemand rijk geworden door eerlijk te zijn.

LaCroix | 29-05-18 | 13:56 | + 5 -

het betekent iig dat hij posities heeft ingenomen tegen de Euro
koers gaat ook al een tijdje hard omlaag (daar hoor je ze bij de tikgeiten van DK dan weer niet over)

Dario.Maggi | 29-05-18 | 14:11 | + 0 -

Goed nieuws! Als Soros de loftrompet afsteekt, dan moet je je pas echt zorgen gaan maken.

Huisregelneef_III | 29-05-18 | 16:42 | + 0 -

REAGEER OOK

Linktip: Energie vergelijken