Longread! Daarom moeten pensioenfondsen rekenen met een lage rente

Lastige stof
Lastige stof

Het aanlokkelijke idee om alle problemen van ons pensioenstelsel te verhelpen met een hogere rekenrente staat volop in de belangstelling. U vindt hier een uitgebreide uitleg over de werking van de rekenrente, maar in het kort draait het om het volgende: moeten pensioenfondsen 'naar de toekomst toe' rekenen met een hoog of laag verwacht rendement? Hoe hoger het rendement, hoe rijker de pensioenfondsen op papier (in werkelijkheid niet). Hoog is beter voor oude pensioendeelnemers (want die krijgen per direct hogere pensioenen), laag beter voor de jongere (want grotere kans dat er straks voldoende in kas zit). Woensdag verdedigt 50PLUS zijn wetsvoorstel om de rekenrente te verhogen; eerder dit jaar verschenen diverse publicaties van de hand van economen waarin voor hetzelfde werd gepleit. Die pleidooien verlopen dan langs de lijn dat pensioenfondsen in het verleden uitstekende beleggingsresultaten hebben behaald en dat in de toekomst waarschijnlijk ook doen. Dus waarom verplichten wij pensioenfondsen dan om met lage rendementen (tussen de 0% en 2%) te rekenen? Groenlinks stelde deze vraag aan pensioenminister Wouter Koolmees. De antwoorden van Koolmees leest u daar zijn geheel, wij plakken/knippen hierna een aantal zaken plus een beetje duiding.

Dalende rente, goed voor u?

ABN's hoofdeconoom Han de Jong ging eerder op economensite mejudice.nl uitgebreid in op de behaalde rendementen in het verleden. Ook hij kwam tot de conclusie dat we in Nederland een te lage rekenrente hanteren. De vragen van Groenlinks zijn gebaseerd op zijn artikel. Koolmees antwoordt. Als eerste de vraag hoe het komt dat ons pensioenvermogen van circa €600 miljard in 2008 naar €1.300 miljard in 2017 is gestegen, maar tegelijkertijd de dekkingsgraden zijn verslechterd van gemiddeld 144% naar 106%. Waar komt dat door? De 30-jaarsrente stond in 2007 op 4,9%. Nu nog maar op 1,6%. Dat is goed nieuws voor beleggers, omdat obligaties stijgen in waarde (elke procentpunt daling levert 8% meer belegd vermogen op voor pensioenfondsen). Voor de waarde van de toekomstig uit te keren pensioenen is dat slecht nieuws. Elke procentpunt daling van de rente levert 20% hogere verplichtingen op. Een toekomstig uit te keren pensioen vormt voor een pensioenfonds een verplichting. Als een fonds over 10 jaar €1.000 moet betalen en de rekenrente is 10%, dan hoeft het fonds slechts €425 te reserveren. Is de rekenrente 2% dan €836. En zo stijgen de bezittingen weliswaar in waarde, maar veel minder hard dan de verplichtingen en daarom zijn de dekkingsgraden lager dan tien jaar geleden. Let op! Jaarlijks zijn de premie-inkomsten van de fondsen ongeveer even hoog als de pensioenuitkeringen (ca. €30 miljard per jaar). Binnenkort start de vergrijzing echt en nemen de uitkeringen fors toe. We plakken Koolmees' hele antwoord volledigheidshalve hieronder, zijn verwijzing naar het CPB-document is deze.

Waarom toch hervormen?


Nederland is het braafste jongetje van de klas

Waarom rekent Nederland met lagere rekenrentes (in de vraag: disconteringsvoeten) dan de rest van de wereld? Lichten wij het stelsel kort toe: je krijgt een pensioen toegezegd en die toezegging moeten fondsen nakomen. Eventueel overrendement (dus hoger behaald rendement dan de rekenrente) wordt gebruikt om die pensioenen te indexeren (=inflatiecorrectie). Vaak wordt dan als argument aangevoerd dat pensioenfondsen tegenwoordig mogen korten op uitkeringen, dus dat die toezegging helemaal niet zo hard is en dat er met een hoger rendement gerekend mag worden. Maar dat is de boel omdraaien. De korting die pensioenfondsen mogen doorvoeren, wordt toegestaan om in tijden van grote nood fondsen niet te laten omvallen (zoals in 2007/2009). Die noodstop mag vervolgens niet worden aangevoerd om dan maar de voorzichtigheid te laten varen. In andere landen werkt de noodstop anders, daar moeten werkgevers bijvoorbeeld verplicht bijstorten bij tekorten (komt in NL weinig meer voor).

En dan de hamvraag

Waarom niet met verwachte beleggingsrendementen werken?

Nawoord

'De rekenrente wordt dan een speelbal van conflicterende belangen binnen het pensioenstelsel'. En zo is dat, en zien we nu al omdat het met name partijen als 50PLUS en de FNV zijn die via pleidooien voor hogere rekenrentes voor hun vergrijsde achterban opkomen (geeft niets, maar wees eerlijk). Voegen wij tot slot nog even aan toe dat het lastige materie blijft. Het zijn niet de EU, overheid en pensioenfondsbestuurders die middels een lage rekenrente op slinkse wijze in de pensioenpotten willen graaien. Het is sinds de jaren zestig van de vorige eeuw beleid (van overheid, werkgevers, werknemers) om voorzichtig om te gaan met de pensioenpot. Tot 2007 mochten pensioenfondsen rekenen met maximaal 4%. In dat jaar werd besloten dat die 4% te hoog aan het worden is. Bovenstaand plaatje laat de glijvlucht van de rente sinds 2000 zien. In 2007 is daarom het beleid herzien en in 2015 nogmaals. De rekenrente wordt vastgesteld door een onafhankelijke commissie met daarin deskundigen/wetenschappers/etc. De vorige week gepubliceerde evaluatie van de Wet aanpassing financieel toetsingskader is in dat opzicht taai maar mooi leesvoer en biedt een inkijkje in de waardering van pensioenverplichtingen.

Reaguursels

Inloggen

Zo waar.

wilderst | 13-03-18 | 21:42 | + 0 -

In BOX3 wordt vanaf 25000 vermogen gerekend dat je een rendement van 2,8% moet kunnen halen. Vanaf 100.000 vermogen denkt de overheid dat een rendement van 4,6% haalbaar is. Vanaf 1.000.000 moet men 5,6 % rendement kunnen halen. Een pensioenfonds heeft miljarden vermogen. Je zou dus denken dat die minimaal 5,6% rendement moeten kunnen halen...... maar nee hoor dan zegt diezelfde overheid dat maximaal 1,6% rendement mogelijk is. Kan Koolmeel dit svp uitleggen?

Pjotter2 | 13-03-18 | 19:16 | + 23 -

Is heel simpel. De overheid rekent altijd in haar eigen voordeel. Als u moet betalen is het risico voor u en wordt een rijkelijk fantasievol rendement gebruikt. Als u mag vangen moeten wel alle risico's eerst verrekent, dus wordt de speciale risicovrije rente gebruikt, en u ontvangt wel ietsje minder.

nieuwe_Deen | 14-03-18 | 09:32 | + 0 -

Heb je het artikel uberhaubt gelezen? Het gaat dus niet (alleen) om het rendement wat gemaakt wordt

GekkeX | 14-03-18 | 09:50 | + 0 -

Hoezo toekomstige rendementen zijn prima?
De AEX stond in 1997 op 400 en 20 jaar later staat ie op ruim 500.
In 1986 stond ie op 45.

Raider Twix | 13-03-18 | 18:55 | + 0 -

AEX is een ex-dividend index. Het is dus minder erg dan het lijkt. Maar best erg, want over 5 jaar is 150 ook mogelijk. Dan zijn de kassen zo leeg...

squadra | 13-03-18 | 19:53 | + 2 -

Mooie grafieken hoor, daar niet van, maar wees dan ook eerlijk om daarbij aan te geven dat het laatste decennium de rente nou niet echt een realistisch beeld geeft van de kapitaalmarkt.
Politici moeten zich primair niet met monetair beleid bemoeien, banken eens failliet laten gaan en pensioenen - bij totaal gebrek aan enige deskundigheid - aan de sociale partners overlaten.
Jongeren hebben de laatste 10 jaar ook geen indexatie over hun opgebouwd pensioenvermogen mogen ontvangen. Daar lijkt geen hond zich om te bekommeren.
En de vergrijzing levert idd meer uitkeringen op, maar daarmee dalen ook de verplichtingen in sneller tempo.

Buerman | 13-03-18 | 17:53 | + 5 -

Rente en rendement zijn verschillende grootheden. Met het enorme kapitaal dat de pensioenfondsen hebben halen ze zonder veel moeite een rendement van 4%. Als je met een lager rendement rekent gaat de berg geld groeien. En dat gebeurt al jaren. Ook de komende jaren zal er steeds meer geld binnen komen.

Graaier | 13-03-18 | 16:48 | + 3 -

Wat nog is vergeten is dat de afgelopen jaren de oensioenleeftijd is verhoogd. Je betaalt langer en ontvangt korter, als jongere.

orca | 13-03-18 | 16:26 | + 9 -

Nou, de levensverwachting is in de periode 1950 tot 2017 met ongeveer 10 jaar toegenomen. Dat vereist hetzij een berg extra inleg danwel een aanpassing van pensioeningangsleeftijd.

Buerman | 13-03-18 | 17:26 | + 5 -

Weettiktog. Maar dat wisten de actuarissen ook, al minstens 25 jaar, en toch is daar geen beleid op gevoerd ten aanzien van de inleggers toendertijd. Zij gaan de vruchten plukken van de huidige inleggers, dat is het grote probleem.

orca | 13-03-18 | 17:54 | + -1 -

orca | 13-03-18 | 17:54 | Jawel hoor, de kosten voor pensioen bleven snel stijgen. De actuarissen deden gewoon hun werk. Eindloonregelingen gingen eraan en aanspraken werden beperkt. Het wachten was op ingrijpen in de AOW leeftijd en dan komt het aan op politici die verantwoordelijkheid willen nemen. Dat heeft ongeveer 20 jaar geduurd. Iedereen wist dat het moest, maar niemand die de knoop wilde doorhakken. Het was onvermijdelijk. Is veel te lang uitgesteld en daarna veel te abrupt ingevoerd.

Buerman | 13-03-18 | 20:07 | + 3 -

Er is nog een extra nadeel aan een te hoge rekenrente: er lijkt dan meer dan genoeg geld in de pot te zitten voor toekomstige uitkeringen dus daarom kan de overheid er wel een greep in doen om hun tekorten aan te vullen.
Dus: zet die rekenrente op 0. Is het werkelijke rendement hoger dan wordt dat wel gecompenseerd door de inflatie.

Eigenaar_IJsland | 13-03-18 | 16:21 | + 0 -

Het is een nogal misleidende fabel dat de overheid als enige in de pensioenpotten graaide in de jaren 80 en 90. Er werd breed genoten van premievakanties voor werkgevers en werknemers, en premies waren uberhaupt stelselmatig te laag, om over het ongeveer twintig jaar te lang tolereren van de doorsneepremies maar niet te spreken.

F#ckingAwesome | 13-03-18 | 20:09 | + 3 -

@fckawesome, in mijn herinnering werd er ook premie teruggestort. Hoor je niemand meer over.

Analia von Solmsch | 13-03-18 | 22:03 | + 2 -

Raar land toch dat Nederland. We hebben meer pensioenvermogen gespaard dan het BNP. Toch zit er niemand in de tweede kamer die begrijpt hoe je pensioen sommetjes moet maken. Maar als er een bankier vlak voor de verkiezingen 'teveel' zou gaan verdienen staan we ze ineens vol ophef met rode boze wangetjes voor de microfoon. Jaar na jaar deed men niet genoeg aan die salarissen.... en jaar na jaar snapt men nog steeds de pensioenen niet. Succes mensen.

eisie | 13-03-18 | 15:57 | + 3 -

Als je het hardop uitspreekt, klinkt het toch ook raar?

"We doen een verwachting dat de rentes in de toekomst veel hoger zullen zijn dan nu, en op basis van dat glazenbol turen geven wij die extra winst nu vast weg aan de pensioenontvangers. Als we gelijk hebben prachtig, en als niet heeft de jongere generatie mooi pech!"

Niemand anders dan Henk Krol en zijn fanboys kan dit toch ook verzinnen?

wildcard83 | 13-03-18 | 15:42 | + 19 -

REAGEER OOK

Linktip: Energie vergelijken