Ook onze markteconomie gaat ten onder

Spätkapitalismus
Spätkapitalismus

Nederland is een wonderlijk land. Wie ondergangsthesen interessant vindt als ze afkomstig zijn van ene meneer Spengler, is knettergek. Dat schijn je prima te kunnen zeggen zonder het boek gelezen te hebben. Maar als je een economische ondergangstheorie naar voren brengt, dan is dat alle reden om de Piketty-pijp nog eens te stoppen, comfortabel in de leunsteul te gaan zitten en te luisteren naar het weinig hoopgevende verhaal van Bas van Bavel. Dat gezegd hebbende, laten we u even bekend maken met de kern van zijn gedachte. Zonder uitzonderingen kennen door marktwerking gedomineerde maatschappijen een patroon van opkomst, bloei en verval. Die laatste fase is een fase van ongelijke verdeling van welvaart, in het bijzonder door vermogensongelijkheid. Die ontstaat doordat de laatste twee van de drie basiselementen arbeid, grond en kapitaal steeds sterker worden geconcentreerd. Zij komen voor een toenemend deel  in handen van - plat gezegd - the one percent. Ongelijkheid-galore met extra stukjes neoliberalisme op een bedje van democratisch verval. Als we toch op deze toer gaan, is het misschien aardig om de ondergangsthese te vervolmaken. Want als het proletariaat enkel nog arbeid heeft om zich in leven te houden, is een vooruitblik naar verdergaande automatisering best aardig. Als de koopkracht stagneert, is het fluiten naar nieuwe werkgelegenheid nadat machines banen hebben overgenomen. Arbeid wordt dan vervangen door kapitaalgoederen waardoor de arbeider met lege handen komt te staan. Zei iemand daar dat proletariërs aller landen zich eens moesten verenigen?

Reaguursels

Inloggen

Je ziet in bijvoorbeeld Amsterdam al dat mensen met een 'net iets boven boven-modale' vaste baan geen appartement meer kunnen betalen, terwijl studenten die ouders hebben met geld (mede dankzij het cadeautje van een ton van Rutte) dat wel kunnen, en ook nog eens een rendement op die woning hebben die mensen die het van 'arbeid en sparen' moeten hebben qua rendementen, nooit zullen halen. Dit zijn tekenen van een maatschappij op haar retour.

Daar mag je overheidsbeleid voor bedanken. Rentes op nul door de ECB betekent dat mensen zoeken naar alternatieven om te investeren, dus wordt een flatje voor je kind met huuropbrengst aantrekkelijk. Waarbij de huurmarkt dus ook gediend is, want blijkbaar is er veel vraag naar studentenkamers. Meer dan naar gewone woningen, want de opbrengst is hoger. Bij normale rente zou dat gezien worden als een hoop gedoe en risico (wanbetalers, mogelijk dalende huizenprijs). Bovendien drijft de Nederlandse staat moedwillig de prijs van woning-\bouwgrond de stratosfeer in. In een normale vrije markt zou stadsgrond wel duurder zijn dan landbouwgrond (lokatie), maar niet een verschil tussen 5 en 300+ euro.

En verder tja, je kunt als rijker persoon met een hoger inkomen of vermogen meer kopen dan een armer persoon. Dat is kapitalisme en een vrije markt ook. Het beloont mensen die iets leveren waar meer vraag naar is en het beloont het omzetten van je productiviteit in productiemiddelen (kapitaal) waarmee nog meer geproduceerd kan worden. Beter dan alles wat je produceert opsoeperen, want dan krijg je nooit economische groei. Een Derde Wereldbewoner die als boer alles met de hand moet doen, zal uiteindelijk rijker worden dan zijn buurman als hij een deel van zijn opbrengst investeert in een schep, een ploeg, een lastdier of wat (kunst)mest, waardoor zijn opbrengst vergroot. Dat hij daardoor meer kan kopen dan de buurman is niet per se negatief of een teken van achteruitgang, integendeel.

Wol | 21-01-18 | 11:15 | + 1 -

Volgens mij is het redelijk normaal dat mensen met een modaal inkomen niet in de hotspots van grote steden kunnen wonen. Parijs heeft zijn banlieu's, In geval van Londen mag je dagelijks een uur met de trein naar je werk. In Brussel kun je wel wonen, maar alleen aan de kant waar je voornamelijk arabisch moet spreken om je buren te verstaan.

Vogelbeest | 21-01-18 | 13:12 | + 1 -

Rond 1900 werkte 95% van de Nederlanders in de landbouw. Nu nog 2%. We hebben geen 93% werkeloosheid.
Voor de uitvinding van de geluidsdrager had iedere kroeg een muzikant. Nu geen 1 meer. Toch is er een entertainmentindustrie en hebben we meer toegang tot entertainment dan ooit te voren in de geschiedenis.
De waterstoker is vervangen door in ieder huis een boiler of een geiser te plaatsen. We hebben wel een toeleveringsindustrie en er zijn energiebedrijven.
40 jaar geleden was het woord "IT" nog niet eens uitgevonden. Nu werken er meer mensen dan in de landbouw.

In de eerste eeuw of zo van de telefoon bestonden centrales uit mensen die pluggen in een gat stopte. Heerst er momenteel een enorme werkeloosheid onder de centrale-medewerkers?

50 jaar geleden gingen we zelden of nooit uit eten, want dat was duur. We verplaatsten ons te voet/met de fiets of het OV, want een auto was nog niet voor iedereen. Op vakantie gaan in 1950 was met de tram naar de kust en hopen dat het niet regende. Nu is toeristen- en vrije tijdsindustrie zo groot dat het zelfs een nep-studierichting is bij InHolland.

Voorspellingen dat we binnenkort allemaal werkeloos thuiszitten omdat robots alles regelen zijn wat mij betreft net zo betrouwbaar als de berichten uit 1960 dat er in het jaar 2000 geen oorlog meer zou zijn, we 1x per dag een pil nemen en dan niet meer hoeven te eten, dat een nieuwe taal draadloos in ons hoofd gestraald wordt en dat we allemaal een vliegende auto hebben.

Vogelbeest | 21-01-18 | 08:53 | + 8 -

Ik kan me de voorspelling van pak-'m-beet 10 jaar geleden nog goed herinneren dat er 'dankzij' die verschrikkelijke vergrijzing geen werkloosheid meer zou zijn en, sterker nog, dat de hele economie ontwricht zou geraken als gevolg van de pan uit rijzende looneisen van de werknemers. Gelukkig is dit onheilsscenario voorkomen door op tijd allemaal hoogopgeleide Afrikanen en Arabieren te importeren, die onze economie een enorme impuls hebben gegeven dankzij hun fantastische talenten!

(jaja, dit is sarcasme, voor wie 't niet door heeft... )

EefjeWentelteefje | 21-01-18 | 16:22 | + 0 -

Ik kan me de voorspelling van pak-'m-beet 10 jaar geleden nog goed herinneren dat er 'dankzij' die verschrikkelijke vergrijzing geen werkloosheid meer zou zijn en, sterker nog, dat de hele economie ontwricht zou geraken als gevolg van de pan uit rijzende looneisen van de werknemers. Gelukkig is dit onheilsscenario voorkomen door op tijd allemaal hoogopgeleide Afrikanen en Arabieren te importeren, die onze economie een enorme impuls hebben gegeven dankzij hun fantastische talenten!

(jaja, dit is sarcasme, voor wie 't niet door heeft... )

EefjeWentelteefje | 21-01-18 | 16:22 | + 0 -

Ik vraag me nog steeds af, waarom ongelijkheid niet goed is zolang gegarandeerd wordt dat iedereen menswaardig, zij het wél minimaal, kan leven. Diegenen die menen dat ze een limiet aan het inkomen van anderen mogen stellen zijn niets anders dan afgunstige sociale bloedzuigers, die onbenullig genoeg zijn om zich te laten aangevuren door zwaar kapitalistische salonsocialisten als Piketti en Russel Brand.

issieookweer | 20-01-18 | 21:44 | + 3 -

[email protected] | 21-01-18 | 10:04 | + -1 -
Is dat niet die theorie van Piketty? In was voor zin is het rendement op kapitaal hoger dan op arbeid? En zijn arbeiders uitgesloten van investeren in kapitaal dan? Wij mogen ook gewoon aandelen of onroerend goed, obligaties, enzovoorts kopen toch? Dat rijken een groter deel van hun inkomen kunnen investeren en daardoor ook meer rendement krijgen als het goed gaat met investeringen kan ik me nog iets bij voorstellen. Maar ze donderen dan ook het hardst omlaag als de bubbel barst. Tenzij Centrale Banken hen redden door die weer op te blazen met geprint geld...

Maar in principe kunnen wij arbeiders ook gewoon meeliften, als we het risico bereid zijn te nemen en consequent blijven investeren, ook vooral als de rendementen\koersen van kapitaal laag zijn tijdens crises. En persoonlijk heb ik niet zo'n bezwaar dat mijn buurman rijker is en sneller nog rijker word dan ik, mits hij\zij op niet criminele wijze daaraan gekomen is en zolang ik het zelf ook goed (genoeg) heb en mogelijkheid heb tot groei via arbeid of kapitaal. Uiteindelijk kan ik uit afgunst natuurlijk de 1% of loterijwinnaars hun geld ontnemen en dwingen om ook levenslang te werken, maar dat verandert niets aan het feit dat ik zelf ook levenslang moet werken.

Wol | 21-01-18 | 11:04 | + 1 -

Wol | 21-01-18 | 11:04 |
Piketty heeft daar idd. ook over geschreven. Het is ook geen nieuw onderwerp, het interessante aan Piketty is de enorme hoeveelheid historische data die hij gebruikt heeft.

Wol | 21-01-18 | 11:04

Ik ben geen econoom, maar mij klinkt het heel logisch in de oren. Arbeid is een produkt van kapitaal. Arbeid is voor de arbeider een bron voor het verwerven van kapitaal, maar een kostenpost voor het kapitaal zelf. En de kosten van het verstrekken van dat kapitaal moeten renderen, anders kun je die arbeid niet betalen. Dat lijkt me evident. Als ik als eigenaar van kapitaal geld moet betalen aan een arbeider, moeten de financiële opbrengsten van die arbeid hoger zijn dan de kosten die ik heb om die arbeid te financieren. Dus elke Euro die ik in een werknemer stop, ook in zijn loonstijging, moet minimaal dat bedrag opbrengen, plus het fictieve rendement van wat die Euro zou opbrengen als ik die Euro bijvoorbeeld niet zou uitgeven maar er iets anders mee zou doen. Babel past dat verhaal in een klassiek verhaal van opkomst, bloei en ondergang van elites. En ik geloof dat wel.

▼ 3 antwoorden verborgen

Wat ik vanmorgen al schreef in het topic of basisinkomen. Dat gaat er gewoon komen. Een ander aardig aspect van verregaande robotisering en quantum computers is dat optimal resource planning werkelijkheid wordt. De natte droom van elke Sovjet econoom. Dan is de cirkel na 10.000 jaar bijna rond. Een standbeeld voor Musk c.s. ligt in het verschiet.

Yeohan | 20-01-18 | 17:10 | + -3 -

Het basisinkomen is er al in NL. En de eerste effecten ook al. Het loont voor velen om het bruto inkomen te verlagen: meer netto via toeslagen.

Raider Twix | 20-01-18 | 18:52 | + 7 -

Dat is juist het punt. Een quantum computer kan de permutatie van misschien wel 100 miljoen vertalen in een liniaire oplossing. Productie on demand en real-time. De natte droom van elke hedendaagse manager. Nu bestellen, meteen gemaakt en straks in huis.

Yeohan | 20-01-18 | 19:47 | + 1 -

Yeohan | 20-01-18 | 19:47 | + 0 -
Maar hoe gaat een quantumcomputer eerder of beter weten wat jij wilt of gaat willen op welk moment dan jijzelf? Of de toekomst voorspellen over hoeveel oogst (mis)lukt in een bepaald jaar, hoeveel grondstof gevonden\gedolven zal worden in een mijn, hoeveel mensen in staat en hoeveel uur bereid zullen zijn om te werken, welke (nieuwe) producten dat uiteindelijk op de markt oplevert en wat jij op het moment dat je als irrationeel mens besluit daarvan iets te kopen kunt\zult kopen?

Dat is het mooie van een vrije markt en het prijsmechanisme: omgaan met onzekerheid en dynamisch irrationele menselijke behoeftes bevredigen en zonder dwang rantsoeneren. Er is een bepaald aanbod, mensen hebben een bepaalde vraag\behoeftes en moeten keuzes maken hoeveel van hun schaarse geld\productie ze daarvoor over hebben en dat levert de marktprijs op. Ik ben geen wiskundige of technicus maar het lijkt me even onwaarschijnlijk dat zelfs een quantumcomputer dat allemaal kan voorspellen voor miljarden mensen in de verre toekomst als dat het een chaotisch systeem als het weer met duizenden factoren over een maand kan voorspellen met zekerheid.

Wol | 20-01-18 | 22:05 | + 0 -
▼ 1 antwoord verborgen

"Proletariërs" aan de macht heeft, bij mijn weten, nog nooit ergens geholpen. In tegendeel.

watergeus | 20-01-18 | 17:08 | + 9 -

En wat doen ze tegen de "verelendung"? De werknemer zo beschermen dat alleen het grootkapitaal nog werknemers in dienst kan nemen. Wat dan weer de concentratie van kapitaal nog eens versterkt.
Tijd voor een stukje: "Hoe het socialisme zichzelf om zeep helpt" ?

frank87 | 20-01-18 | 14:35 | + 5 -

Eh... in een democratie kan de 99% altijd op partijen stemmen die de 1% - of 10% - of 49% - leegrooft via belasting wetgeving ten bate van de meerderheid, de paupers.

Dat dat niet zo heel erg gebeurt komt doordat de aanvoerders vd paupers wel begrijpen - meestal - dat de bestolenen wel eens Galt zouden kunnen gaan, in het buitenland / Zwitserland / Panama en dan valt er niet veel meer te roven.

Poekieman | 20-01-18 | 14:23 | + -1 -

Zit zo te zien achter een betaalmuur en ik hou er niet zo van om te betalen voor een mening, laat staan eentje waar ik het niet mee eens ben... Daarentegen is voor Das Kapital (het boekje) neem ik aan het auteursrecht wel verlopen en dus "gratis". Met andere woorden, niet schaars en niet (kunstmatig) gemonopoliseerd zoals onder auteursrecht, waar meneer Van Bavel dan waarschijnlijk weer geen bezwaar tegen heeft zolang hij aan de ontvangende kant van dat construct zit. Gezien de strekking die hier geponeerd wordt lijkt het een opgewarmd kliekje Marx.

Wat is zijn onderbouwing precies dat uiteindelijk "onvermijdelijk" al het kapitaal in de handen van de 1% komt? Alleen al wanneer die 1% de meeste kinderen zou krijgen i.p.v. vooral de onderlaag zoals in onze huidige maatschappij het geval is, gaat die theorie stuk. Want daarmee wordt door schenking en vererving het kapitaal al verspreid. Nog afgezien van belasting die je op grond en kapitaal betaalt, direct of indirect, waarmee de armen en uitkeringstrekkers disproportioneel worden onderhouden. Of zelfs maar verzekeringspremies om inkomen en kapitaal te kunnen behouden. Anders gaat om de zoveel tijd een 1-procenter alsnog richting de 99%.

Ja, de ECB en Fed doen wel hun stinkende best om spaargeld en obligaties (het vermogen van de 99%) zo onrendabel mogelijk te maken met 0-rentes, maar onroerend goed en aandelen (waar de 1% het meest in zit) zo bubbelend als champagne. Maar dat is dus géén vrije markt...

Wol | 20-01-18 | 14:07 | + 2 -

nieuwe_Deen | 20-01-18 | 19:00 | + 0 -
Daar zou ik toch meer onderbouwing van willen zien. Ook rijke mensen maken domme fouten met hun geld, ook zij trouwen, scheiden, krijgen kinderen, gaan dood. Ook zij hebben last van crashende beursen (mits toegestaan) en onroerend goed markten. Nog afgezien van degenen die vrijwillig miljarden weggeven. Als op langere termijn al het geld in de handen van de 1% zou komen, verklaart dat bijvoorbeeld niet waarom Zwitserland, ondanks 150+ jaar vrede en min of meer vrije markt kapitalisme inmiddels niet volledig in handen is van de 1% aldaar.

Wol | 20-01-18 | 21:51 | + 0 -

issieookweer | 20-01-18 | 21:49 | + 0 -
Versta me niet verkeerd, ik sta open voor het lezen of aanhoren van een mening waar ik het niet mee eens ben. Of ik overtuigd raak is een andere zaak, maar dat geldt voor iedereen die een persoonlijk standpunt heeft waar hij\zij hopelijk over heeft nagedacht. Het gaat me er puur om dat ik zelf hier ook mijn opinie gratis geef, dus waarom zou ik moeten betalen om die van een ander te horen? Hooguit als iemand uitzonderlijke moeite moet doen of kosten maakt om dingen te achterhalen, zoals een gedegen, objectieve onderzoeksjournalist of wetenschapper misschien, die zou ik wellicht nog sponsoren.

Wol | 20-01-18 | 21:55 | + 0 -

Ik neem graag aan dat die ene opmerking een uitglijder is. Voor de rest heb je volkomen gelijk.

issieookweer | 20-01-18 | 22:45 | + 1 -
▼ 2 antwoorden verborgen

REAGEER OOK