Renteswapgate woekert voort, boekhoudfraude bij banken?

Psst! Verborgen krediet afsluiten?
Psst! Verborgen krediet afsluiten?
Renteswapgate gaat nog wel even dooretteren. U weet wel, MKB’ers die dachten risico’s op stijgende rente te hebben afgedekt, bleken financieel de pisang toen de rente daalde. Al vanaf 2012 was duidelijk dat veel ondernemers hier een kat in de zak hadden gekocht. We zijn inmiddels vijf (5!) jaar verder. Er zijn rapporten verschenen, rechtszaken gevoerd en er is een Derivatencommissie ingesteld om gedupeerde ondernemers via een Herstelkader aan een schadevergoeding te helpen. De tussenstand zo ver bij Rabobank:

rabo.png

En bij ABN Amro:

abn.png

Nul vergoedingen van de twee grootste banken. Sinds deze week is er weer een nieuwe instantie bij, de Geschillencommissie MKB-Rentederivaten. Voor al uw conflicten met de bank over het compensatievoorstel dat ze u hopelijk volgend jaar voor Kerst gaan doen toekomen. Het biedt de banken een nieuwe plek om te doen wat ze het liefste doen: eindeloos tijdrekken. Want er zijn best nog wat punten waarover bank en klant van mening kunnen verschillen. Bijvoorbeeld: aan welke leningen waren de renteswaps van klanten precies gekoppeld? Volgens derivatenexpert en oud-bankier Frank Wijn zit daar een groot lek in het Herstelkader. Omdat banken zelf hun dossiers niet op orde hadden, is het lastig om duidelijk te krijgen aan welke lening nu precies welke swap hing.

Verborgen krediet
Interessanter nog is de uitspraak van het Hof Amsterdam van vorige maand. In een zaak van een tandarts tegen ING gaat het Hof lijnrecht in tegen eerdere uitspraken van AFM. Volgens de rechter is deze tandarts benadeeld door een extra, verborgen krediet dat ING aanhield om de negatieve waarde van renteswaps mee af te dekken. Reden voor de rechter om te zeggen: dwaling, verscheuren dat contract en alle betalingen terugdraaien. Dat laatste, het vaststellen van de vergoeding, wordt een helse klus. In 2015 deed het Hof al eens eenzelfde uitspraak. De spijkerbroekenondernemer die destijds zijn swapzaak won van ING, zit nog altijd op vergoeding te wachten. Maar het juridische punt waarop ING nu dus voor de tweede keer nat gaat, kon nog wel eens verstrekkende gevolgen hebben. Is een tikkie technisch, maar we loodsen u er doorheen.

Stoelriemen vast, daar gaan we. Voordat de derivatenhysterie losbrak, hadden ondernemers grofweg twee smaken om hun bedrijf te financieren. Ofwel via een lening met variabele rente – voordeel: flexibel, gratis op te zeggen, nadeel: risico op rentestijging. Ofwel een lening met een vaste rente – voordeel: zekerheid over de rentelasten, nadeel: minder flexibel, boeterente bij eerder opzeggen. Vanaf 2005 toverden de banken – tadaaaa – de renteswap uit de hoge hoed. Die werd verkocht als best of both worlds. Want je hebt een variabele lening, maar de swap dekt het risico op stijgende rente af. Pakte allemaal totaal anders uit toen de rente niet steeg, maar daalde. De bank bleek allerlei risico-opslagen op de zogenaamd vaste rente te kunnen leggen. En tussentijds opzeggen was kneiterduur, omdat de negatieve waarde van de swap dan moest worden afgerekend. Dus van de beloofde flexibiliteit kwam ook weinig terecht.

Saldibewattes?
Zoomen we even in op het deelaspect waarover het Hof Amsterdam vorige week een uitspraak deed: de saldibewakingsplicht. Laat zich het best uitleggen met een voorbeeldje uit de handel in opties. Stel u spreekt af om op tijdstip X aandelen af te nemen tegen een prijs van 10. Als tussen nu en X de koers is gedaald naar 8, en u moet toch 10 betalen, dan maakt u verlies. Dat moet ergens aangezuiverd worden. Omdat in de optiehandel verplichtingen worden aangegaan die in de toekomst liggen, zijn beleggingsinstellingen bij wet verplicht te controleren of hun klanten daarvoor wel genoeg saldo hebben. Heeft u niet genoeg saldo om aan alle mogelijke toekomstige verplichtingen te voldoen, dan moet u bijstorten. Lukt dat niet, dan moet de bank uw opties beëindigen (uitleg hier). U vraagt zich af: wat heeft optiehandel met mkb-financieringen te maken? Welnu, alles. Want vaak zonder het te weten, is dit precies het soort product dat bakkers, pianohandelaars en spijkerbroekenverkopers afsloten naast de lening om hun winkel te runnen. Ook een renteswap is een derivaat, in dit geval een product dat bij dalende rente met verlies kan worden doorverkocht. En dus geldt ook voor ondernemers met een rentederivaat de saldibewakingsplicht.

Listig
Maar hé, da’s een behoorlijk ingewikkeld verhaal om uit te leggen aan een boer die een extra stal wil bouwen. Dus verzonnen de banken een list. Aan de bedrijfslening en het swapcontract werd stiekem nog een product vastgeplakt: een extra kredietfaciliteit, waar geld uit getrokken werd als de renteswap een negatieve waarde kreeg. Bestond alleen op papier, en dus hoefden klanten er ook niets van te weten, redeneerden de banken. Bij Rabo heette dat een ‘Treasury Obligolimiet, bij ABN een OBSI-limiet, en ING had de allowancefaciliteit, volgens de bank een ‘kosteloos extraatje’. Niet dus. Want het Hof Amsterdam stelt nu dat dit verborgen krediet wel degelijk meeweegt voor het risicoprofiel van de ondernemer. En het risicoprofiel bepaalt weer de opslagen die moesten worden betaald bovenop de variabele rente van de lening. Effect: door de negatieve waarde van de renteswap werd het peperduur om vervroegd af te lossen. En door het verslechterde risicoprofiel als gevolg van de extra kredietfaciliteit, nodig om negatieve waarde van de swap te dekken, ging de variabele rente omhoog. Geen flexibiliteit dus, en ook geen zekerheid over vaste rentelasten. In plaats van het beste, kregen deze ondernemers eerder het slechtste van twee werelden. Voor de bank is het uiteraard fijn verdienen. Je verkoopt klanten een product waar ze moeilijk vanaf kunnen, maar dat wel een argument geeft om opslagen op de rente te verhogen.

Oh oh AFM
Voor ondernemers zijn de gevolgen potentieel rampzalig, zegt advocaat Chantal van den Borne in het FD. ‘Ondernemers konden vanwege een verslechterd risicoprofiel, waar ze zelf niet van op de hoogte konden zijn, mogelijk geen extra krediet krijgen op het moment dat zij dat het hardste nodig hadden.’ De advocate sluit niet uit daardoor zelfs bedrijven failliet zijn gegaan. De vraag is: waarom stak de AFM hier niet eerder een stokje voor? Omdat de toezichthouder in dezen de weg kwijt lijkt. Volgens de AFM geldt de saldibewakingsplicht niet voor rentederivaten. Onzin natuurlijk, want die plicht staat gewoon in de wet. En de banken voerden hem uit, via de verborgen kredietlijnen. Maar zonder hun klanten daarover te informeren. En juist daar ontstond de schade voor ondernemers. De AFM draait de boel om, en zegt dat controle op de saldibewakingsplicht maar tot schade zou leiden bij klanten. Maar die saldibewakingsplicht is er nu juist om klanten te beschermen. Als je naar de bank gaat om een bedrijfslening af te sluiten en je krijgt een product onder je neus geschoven waarbij je, naast de lening en een renteswap, ook nog een éxtra lening moet afsluiten “voor het geval het misgaat”, dan zouden de alarmbellen toch moeten gaan rinkelen. De saldibewakingslicht maakt juist de risico’s van een rentederivaat inzichtelijk – het ding kan een negatieve waarde krijgen. Het overgrote deel van de 20.000 mkb’ers die een swap afsloten was dan waarschijnlijk nooit aan een rentederivaat begonnen. Advocaat Hester Bais, die zich in het renteswapdossier heeft vastgebeten, eist daarom rectificatie van de AFM.




Fraude?
Bovendien zit er voor de banken nog een adder onder het gras. Het is namelijk nog maar de vraag of de verborgen kredieten waarmee ze aan de saldibewakingsplicht voor rentederivaten voldeden, wel allemaal juist op de balans zijn gezet. Eerder kondigde kredietbeoordelaar Moody’s al een onderzoek naar de boeken van Rabobank aan. Daar is vervolgens nooit meer iets van gehoord. Maar nu het Hof Amsterdam bevestigd heeft dat banken wel degelijk verborgen kredieten verstrekten, zou de volgende stap zo maar eens kunnen zijn een aangifte tegen de banken wegens boekhoudfraude. Wordt vervolgd dus.


Reaguursels

Inloggen

Dus we hebben een boer die ergens in 2007 een lening afsluit van 2 miljoen euro met een looptijd van 30 jaar. Vervolgens daalt zijn swaprente tussen 2007 en 2017 van 4% naar 1% in een paar jaar tijd. Een renteverschil van 3% voor 20 jaar over een hoofdsom van 2 miljoen euro vereist 1,2 miljoen euro dekking volgens de Wet op het Financieel Toezicht.

Maar nu stellen dezelfde makers van deze wet dat wanneer de klant niet een renteswap afsluit maar een lening met een vaste rente er geen margin hoeft te worden gestald van 1,2 miljoen euro omdat een lening niet een financieel instrument is maar een financieel product.

Maar een lening met vaste rente ontwikkelt ook waarde die moet worden afbetaald bij een tussentijdse beëindiging via de boeterente. Dat bedrag komt niet precies overeen met de 1,2 miljoen euro omdat de berekening niet exact het zelfde is, maar in de kern is het risico niet anders tav een rentedaling.

Nu vind ik dat de bank zich aan de wet moet houden, maar ik vind ook dat een wet deugdelijk moet zijn.

Straks hebben we een toezichthouder die het onmogelijk maakt om nog hypotheken af te sluiten en ook voor lange renteperioden collateral gaat eisen. Dat lijkt me niet een wenselijke zaak.

arjentrip19 | 13-08-17 | 21:51 | + -2 -

Hartelijk dank voor deze geweldig analyse en kernachtige samenvatting! Hier wordt NL echt beter van. Ga a.u.b. door, zulke stukken maken mij tot trouwe lezer:-)

maarten1959 | 13-08-17 | 19:44 | + 12 -

En wat betreft de vraag van de advocate Hester Bais: Jeroen Dijsselbloem gaat niets rectificeren, want Jeroen Dijsselbloem is een laffe en achterbakse wezel die vreest dat hij in de toekomst nooit meer voorzitter van de raad van bestuur van ABN AMRO, Rabobank of een andere geinstitutionaliseerde roversbende mag worden.

Rhenium | 13-08-17 | 17:50 | + 12 -

Het probleem is geheel ontstaan door de banken. Als ondernemer probeer je de kosten zoveel mogelijk onder controle te krijgen. Vaste financieringskosten is daar een van. Als je alleen tegen variabele rente kunt lenen neem je een extra risico. Uit het bedrijfsplan komt naar voren dat een vast x-percentage leningskosten goed te betalen is. Renteswap is oplossing. Bedrijf rendeert als een tirelier en kan het x-percentage makkelijk ophoesten.

Rente daalt. Swap negatieve contante waarde. Voor de ondernemer is dit geen probleem: hij/zij/het betaalt ieder kwartaal percentage x. Enkel spijt dat hij niet variabel geleend heeft, maar rust in de financien is ook wat waard. Bank heeft een probleem: risicoprofiel klant verandert. en daar begint het probleem. Lastig vallen van klant met, risico-opslag rente, waarderingen onderpand, verplichte verkoop tegen belachelijke opbrengsten etc. Dus extra kosten en stress, terwijl het bedrijf gewoon door kan gaan met betalen van rentepercentage x. Als het dan een beetje minder gaat, wordt het bedrijf genekt door deze extra kosten.

Een bedrijf dat normaal niet aan zijn renteverplichtingen kan voldoen, dus zonder renteswap, is gewoon een slecht investering geweest, zowel voor ondernemer als bank.

Joost-Visser | 13-08-17 | 17:17 | + 7 -

Raider Twix | 13-08-17 | 14:28

Precies! Een failed state. Waar bedrijfsbelangen worden uitgeruild met bezittingen, rechten en plichten van burgers. Onze overheid er niet voor ons dat is wel duidelijk.

Yeohan | 13-08-17 | 16:56 | + 10 -

De AFM is af en toe het Kifid in het kwadraat. Maar ook Wouter Bos heeft actief geprobeerd woekerpolis claims bij banken weg te houden. Uiteindelijk is de boel slechts vertraagd.
-
Na de Q-koorts, het paardenvlees schandaal, vliegwielsparen, woekerpolis, Fipronil IKB-Ei eieren, nu dus woekerpolis bij het AFM.
-
Hoe groots kun je (opzettelijk, willens en wetens) falen als staat?

Raider Twix | 13-08-17 | 14:28 | + 6 -

Het lijkt me dat de bank zelf niet wist wat de risico´s van hun product waren. En dus kon de klant dat niet weten. Die hele zooi aan contracten is nietig wegens een kennelijk fundamenteel totstandkomingsgebrek.
Terug dus naar de toestand als tevoren.

squadra | 13-08-17 | 13:03 | + 16 -

Kunnen er ook paar getekende overeenkomsten (na doorhaling vd persoonlijke gegevens) online gezet worden? Gewoon nieuwsgierigheid

Naja | 13-08-17 | 11:57 | + 8 -

Lakeman kom er maar in!

negen | 13-08-17 | 11:44 | + 8 -

Een bank is een dienstverlenend bedrijf. In tegenstelling tot een bedrijf dat een tastbaar en zichtbaar product verkoopt dat je direct kunt beoordelen, kun je als prospect enkel alleen maar vertrouwen op een stuk reputatie vanuit het verleden en een verwachting naar de toekomst.

Het enige inkoopargument dat een consument heeft om zaken te doen met een bank is en moet geschoold zijn op het begrip zekerheid i.c. vertrouwen. Meer smaken als basis zijn er niet.

Het enige dat je als consument kunt doen om die cyclus van onbetrouwbaar gedrag van de bank aan de kaak te stellen, is een doorlopend proces van openbaarheid maken in de meest brede zin van het woord.

De herhaling en brede opzet van dit proces is de sleutel tot succes. Zeg maar een 24/7 publiekelijke actiegerichtheid. Dan pas gaat de boel werken.

duitse herder | 13-08-17 | 11:42 | + 11 -

Ach, weet je.
Zolang de AFM de (Rabobank)verkoopbrochures van renteswaps niet aanpakt, weet je dat ze "geen autoriteit" op rentederivaten zijn. Daar stonden gewoon keiharde leugens in. En niet in het Chinees of Engels, maar gewoon Nederlands.

www.ftm.nl/artikelen/afm-doet-of-zijn...

FrWi | 13-08-17 | 11:21 | + 15 -

REAGEER OOK