Economen zijn dol op zichelf

Lees en huiver!
Lees en huiver!
Vroegâh stond een beetje dissident op tegen een totalitair regime en kreeg daardoor minimaal een paar jaar verbanning naar een guur oord aan zijn broek. En politiebewaking. Wij hebben een beetje het idee dat het woord dissident aan hyperinflatie lijdt. Tegenwoordig is een warme, veilige plek binnen de academie en andere collega's voor dom uitmaken al genoeg om te kwalificeren als dissident. Dat begrijpen we tenminste uit de Volkskrant (inlog) van vandaag. Daar worden drie economen geportretteerd die zichzelf heel bijzonder vinden. Ze zijn 'ketters in de economie'. De ketters in kwestie zijn zelfbenoemde 'heterodoxe' economen. Hun verdienste: zich afzetten tegen de mainstream. Waarom? Dat is 'lekker apart'. Dat concluderen we althans op basis van de gepubliceerde interviews, die overigens op een klassieke Telegraaf-manier geïllustreerd worden. Persoon met iets in de hand. Dan de economen zelf.

Angela Wigger van de Nijmeegse universiteit noemt zichzelf wetenschappelijk marxist. 'Zonder schaamte', zegt ze er zelf bij en dat vinden wij dan weer grappig, want heel veel meer mainstream wordt het niet in Havana aan de Waal. Of neem Alfred Kleinkecht, die inmiddels met emeritaat is, was jarenlang niet uit kranten en tijdschriften en niet van radio en televisie weg te slaan, maar voelt zich toch buitengesloten. Met zijn bordje met 'gij zult niet loonmatigen'. En loonmatiging dreigt nu aardig richting verdomhoekje te gaan. De laatste in het rijtje is Joop Schippers, die arbeidseconomie doceert in Utrecht. Hij zet zich af tegen de wiskundige modellen in de economie en tegen het heilige geloof in marktwerking, terwijl er in zijn ogen geen vrije markt is. Die wordt namelijk tegengewerkt door een gebrek aan informatie en transparantie en hoge toetredingskosten. Ook hier geldt: wat is er vredesnaam dissident aan deze mainstream opvatting? De drie interviews beschouwend kunnen we niet tot een andere conclusie komen dat de economen zich niet afzetten tegen mainstream-economen, maar eerder mainstream linkse idealen aanhangen. En een broertje dood hebben aan het liberalisme. Daar is op zich niks mis mee, maar erg dissident is het allemaal niet.

Reaguursels

Inloggen

EU knipmes Mathijs Bouman is er zo een

(c)ZWITSUL | 28-10-13 | 09:02 | + 0 -

De discussie hierboven geeft het probleem dus uitstekend weer. Economen zijn als psychologen, beide zijn quasi wetenschappers. Ze geloven vooral in eigen framing en zijn veel te veel binnen eigen kaste geëmployeerd.

Modellen in de economie zijn hoogstens voor geïsoleerde effecten enigszins interessant. Er kunnen trends mee worden geduid, zoals met veel redelijk betrouwbare statistieken al kan worden gedaan. Modellen voor complexere processen zijn zo betrouwbaar als het toeval dat de variabelen in de buurt van de werkelijkheid liggen én het model state-of-the-art is.

De huidige economie kan slechts met chaos modellen worden becijferd. Macro economie is echt tot het niveau complexiteit toegetreden als waar het globale klimaat en diverse natuurkundige processen zich bevinden. Met zoveel variabelen en mitsen/maren dat er geen enkel model zou kunnen worden geduid dat werkelijk betrouwbaar is.

Daarnaast is de huidige economie vergeven van afgeleide producten en oneigenlijke invloeden. De virtuele handel en windhandel zijn zo groot geworden, hebben zoveel dynamiek gekregen, dat ze veel grotere invloed hebben dan de reële economie. Daar is dus sowieso niet tegenaan te modelleren.

Fnuikend zijn de enkelvoudige economen die menen de wijsheid in pacht te hebben. Die zwammen maar wat raak, hoewel ze hun eigen gezwam vaak heilig geloven. In werkelijkheid kunnen economen niet zonder een grote, breed ontwikkelde denktank van zeer ervaren economen, econometristen, monetaristen en zelfs massapsychologen om een beetje verdedigbare trend te kunnen produceren.

Koessens | 27-10-13 | 10:29 | + 3 -

Modellen zijn natuurlijk een nauwkeurige beschrijving van wat je theorie is. Daar is niks mis mee.

Het fitten van modellen aan de werkelijkheid is wat lastiger: daarvoor heb je voorspellende waarde nodig. Als je je model namelijk fit aan de data die je gebruikt hebt om je model te maken is het nogal wiedes dat het klopt.

Daarnaast heb je het risico met modellen die wat ingewikkelder zijn (>4 parameters), dat je model gaat passen op een willekeurige dataset. De betekenis loopt dan hard terug.

frank87 | 27-10-13 | 08:40 | + 2 -

mijn onderbuik is doorgaans beter ingesteld op wat komen gaat dan wat die economen te vertellen hebben.

zwaanshals | 27-10-13 | 08:32 | + -3 -

Statistiek bedrijven met cijferreeksen van 20 jaar is een wat onzinnige onderneming en dat is wat gebeurt in modellen waarin parameters geschat worden, meer dan 20 jaar en ik twijfel er ernstig aan of de werkelijkheid die je probeert te beschrijven niet inmiddels ingrijpend is gewijzigd. Kahneman stelt veel simpeler voorspellers voor vergelijkbaar met de APGAR score voor babies. Geeft een aantal voorbeelden hiervan in thinking fast and slow. Marxisme als wetenschap is al overtuigend weerlegd door Karl Popper, maar voor sommigen is het meer religie.

bijna_raak | 26-10-13 | 22:42 | + 1 -

@M.H.Roberts
Helemaal mee eens!

Aldous | 26-10-13 | 20:56 | + 0 -

@Aldous,
Een ideaal dat vaker aangedragen wordt, en dat mijn persoonlijke voorkeur heeft, is om gewoon te zorgen dat we allemaal kleine specifieke theorieën/modellen hebben die gezamenlijk de Big Picture goed kunnen duiden. Ik ben het echter eens dat elegante modellen natuurlijk altijd fijn zijn, maar het ìs niet het een of het ander, we moeten de balans zoeken op alle fronten, ik hoop dat ik dat punt enigzins duidelijk maak.

M.H.Roberts | 26-10-13 | 20:47 | + 0 -

@M.H.Roberts
Naar mijn gevoel is er heen en weer tussen grote modellen met veel vergelijkingen die enkel door simulaties kunnen worden opgelost en kleinere modellen die goed met de hand te doen zijn. Ik zie het nut van beide maar heb het gevoel dat kernmechanismen vaak het beste kunnen worden blootgelegd met de kleine modellen. De grote modellen dienen dan meer om te kijken of dezelfde mechanismen ook in een omgeving met minder aannames nog steeds standhouden. Vandaar mijn voorkeur voor elegantie, in die modellen zie je heel goed waar een mechanisme vandaan komt.

Aldous | 26-10-13 | 20:15 | + 0 -

@Skills
Nog een aardig linkje:
mobile.nytimes.com/2013/10/21/opinion/...

Verder, wat ik bedoelde met toekomst voorspellen versus voorspellen is dat ik vind dat je de waarde van economie (als wetenschap of filosofie) niet kunt afmeten aan hoe goed ze er in slaagt om de economische groei van volgend jaar te voorspellen. Er zijn tal van andere empirische implicaties die uit modellen afgeleid kunnen worden die middels historische data getoetst worden. Een groot deel van de economen houdt zich juist daarmee bezig (zie het stuk van Chetty onder de link). De rol van de theoretische modellen is om te kijken of er ook andere, intern consistente, verklaringen zijn om dezelfde feiten met elkaar te rijmen. Uiteraard blijft het grote probleem dat de experimenten die noodzakelijk zijn om veel van de theorieën te toetsen ethisch niet verantwoord zijn.

Aldous | 26-10-13 | 20:04 | + 0 -

@Aldous,
Wiskundige elegantie? Draaien onze rollen zich nou om? Er zijn absolute gedrochten in de plaats gekomen van EU, neem Prospect Theory. Echter, de wetenschap staat natuurlijk nooit stil, en elke dag komen er nieuwe dingen bij. Cumulative Prospect Theory is dan weer een stuk fijner om mee te werken, intuïtiever ook. Dat een mooie, elegante oplossing er op een dag zal zijn ben ik van overtuigd!

M.H.Roberts | 26-10-13 | 19:49 | + 1 -

@Skillz,
Nou, nee, er is wel degelijk een verschil. Neem de Turing test bijvoorbeeld, is ook in de ICT een ding, daar komt het er op neer dat je met een robot moet kunnen chatten zonder door te hebben dat het een robot is, dan is het kunstmatig intelligent. In dezelfde zin is een model 'kunstmatig intelligent' als een expert die output uit context bekijkt deze niet kan onderscheiden van de werkelijkheid in de zin van patronen, bewgingen, cycli en dergelijke. Het nut van die dingen komt er verder op neer dat het voor het meten van specifieke effecten van specifieke gebeurtenissen beter is dan niet. Complete voorspelbaarheid is namelijk lastig ivm de complexiteit van de sociale wereld, iets waar natuurkundigen verder geen last van hebben (no pun intended).

M.H.Roberts | 26-10-13 | 19:44 | + 0 -

@Aldous | 26-10-13 | 19:27 | + 0 -

Linkje in kritiek 1 - enige van toepassing op mij - beaamt zoals ik zeg economie geen wetenschappelijke waarde heeft ondanks het toepassen van wiskundig lijkende formules. Dat je toch allerlei filosofie kunt bedrijven en verschillende economische strategieën kunt uitproberen is waar. Maar zolang je die niet toetst aan de werkelijkheid komt economie dus nooit verder dan filosofie en blijft het systeem zoals het is: wanordelijke chaos. Dat is verder prima wat mij betreft - maar doe dan ook niet of je economische modellen voorspellende waarden heeft, zoals oa de politiek en het CPB wel doen.

sk!llz | 26-10-13 | 19:37 | + 0 -

@Aldous | 26-10-13 | 19:18 | + 0 -

Er is in feite geen verschil tussen "een voorspellende waarde" en het voorspellen van (een deel van) de toekomst. Iets waar natuurkundige modellen keer op keer slagen lukt dat in economen-land maar zelden. Ook in een inherent chaotisch systeem zijn er in ieder geval verwachtingen te plakken op verschillende uitkomst scenario, maar ook daar zie ik in economen-land voor zover ik kan overzien niet heel veel zinnigs langskomen.

sk!llz | 26-10-13 | 19:24 | + 1 -

@M.H.Roberts | 26-10-13 | 19:04 |
"outputs van een model eenzelfde patronen moeten kunnen produceren als in de werkelijkheid voorkomen"

Zie daar een definitie van voorspelbaarheid. Iets wat de CPB-modellen eigenlijk nooit hebben, verre van eigenlijk. Zou mooi zijn als de modellen, ramingen en voorspellingen eens structureel achteraf tegen de waarheid worden gehouden. Wat heb je er aan als er toch niks van klopt?

sk!llz | 26-10-13 | 19:19 | + 0 -

@Skills
Ik zei niet "geen voorspellende waarde" ik zei enkel de toekomst voorspellen. Voor de rest heeft collega Roberts een uitstekende repliek verwoord.

Aldous | 26-10-13 | 19:18 | + 0 -

@M.H.Roberts
Eens dat er geen consensus is en dat modellen veel verschillende functies hebben. Ik ben het er echter niet mee eens dat zodra een onrealistische aanname het model dan meteen waardeloos is. Het is van belang dat door het loslaten van die aanname het mechanisme wat je probeert bloot te leggen niet beïnvloed wordt. Dat is met name bij het afwijken van expected utility van belang omdat daardoor een model al snel zijn wiskundige elegantie verliest waardoor het moeilijk wordt om het mechanisme nog helder te zien.

Aldous | 26-10-13 | 19:15 | + 0 -

@Skillz, Er zijn overigens zeker een aantal manieren om economische modellen te testen. Natuurlijk is voorspelbaarheid er een, maar dan zijn er ook nog tests als de Adelman-Adelman en de Turing test die er op neerkomen dat outputs van een model eenzelfde patronen moeten kunnen produceren als in de werkelijkheid voorkomen, het zou een goede simulatie moeten zijn.

M.H.Roberts | 26-10-13 | 19:04 | + 0 -

@Skillz, Ik zou niet zeggen dat het waardeloos is. Het is niet geweldig maar er is wel degelijk een nuance. Neem het CPB-model, dat is niet ijzersterk maar kan wel gebruikt worden om effecten uit te splitsen in specifieke gebieden.

M.H.Roberts | 26-10-13 | 19:01 | + 1 -

@Aldous,
Ik zou zeker niet claimen dat dat de consensus is. Sterker nog, de functie van modellen is een van de oudste en nog steeds relevante twisten in de geschiedenis van de economisch wetenschap (Instumentalisme vs. descriptivisme). De waarheid ligt volgens mij, zoals altijd, in het midden. Aan de ene kant heb je er niet genoeg aan om de realiteit te vatten in je model, in die zin rieken uitgebreide, complexe modellen vaak naar 'measurement without theory', denk aan conjunctuuronderzoek. Aan de andere kant is het zeker niet voldoende om een mechanisme mooi te vatten als dat betekent dat je te onrealistische assumpties moet maken, denk aan expected utility. Daarnaast is het wel degelijk handig om daadwerkelijk iets te kunnen zeggen met een model, het te kunnen gebruiken, anders zijn we gewoon met onszelf aan het spelen.

M.H.Roberts | 26-10-13 | 18:59 | + 2 -

@Aldous | 26-10-13 | 18:37

Een model dat geen enkel voorspellende waarde heeft is waardeloos. Er zijn een oneindige reeks modellen die een reeks waarden enigszins kunnen beschrijven, maar zonder toetsbare voorspelling of falsifieerbaarheid kun je helemaal niks zeggen over hoe waar de modellen dan zijn, noch kun je dan stellen dat ze iets met de werkelijkheid te maken hebben, laat staan dat ze een dieper mechanisme bloot kunnen leggen.

sk!llz | 26-10-13 | 18:54 | + 1 -

Op zich "elf"?

Boer in 020 | 26-10-13 | 18:42 | + 0 -

@M.H.Roberts
De faalkuil waar telkens weer wordt ingetrapt en nu ook door u is om te stellen dat modellen enkel dienen ter voorspelling van de toekomst. Wat mij betreft is dat niet de kern van een goed model. Een goed model legt een mechanisme bloot; het autoregressieve proces dat u postuleert doet dat niet. Met zo'n proces weet je wat er gaat gebeuren maar niet waarom en dus is het voor het maken van beleid tamelijk nutteloos.

Aldous | 26-10-13 | 18:37 | + 3 -

@Aldous,
Er zijn wel degelijk problemen met sommige modellen.Er worden nog genoeg modellen gehanteerd die gewoon verouderd zijn, dat is zeker een probleem. Daarnaast is de decenniaoude kritiek dat lui als Tinbergen maar een beetje als autisten lopen/liepen te model fitten om te komen met wat 'de waarheid' gevonden wordt, maar waar geen pijl op te trekken is, nog steeds relevant. Uitgebreide modellen zijn zeker niet beter per defintie, qua voorspellende waarde worden de meeste macromodellen voorbijgestreefd door naïve predictors à la Yt+1=Yt+(Yt-Yt-1).

M.H.Roberts | 26-10-13 | 18:19 | + 7 -

Inderdaad een beetje overdreven, maar eigenlijk verdienen heterodoxe economen ook wel wat medelijden. Door de mainstream worden ze namelijk minstens een paar decennia gegenegeerd, ook al hebben ze iets moois bedacht. Dat is geen geweldig bevredigende carrière. Natuurlijk, sommige dingen zijn inderdaad verdoemd, maar ik vind het zelf altijd te moeite waard om dingen vanuit meerdere perspectieven te bekijken, al is het maar om pas echt te zien hoe briljant de rest wel niet is. Pluralisme binnen de wetenschap is zeer welkom als je het mij vraagt!

M.H.Roberts | 26-10-13 | 18:06 | + 3 -

Ik ben er stellig van overtuigd dat veel economen die wiskundige modellen maar niks vinden gewoon niet capable genoeg zijn om met die modellen te werken. In plaats met potlood en papier te gaan zitten totdat ze de vergelijkingen begrijpen gaan ze liever tekeer tegen de modellen.

Modellen zijn inderdaad niet perfect maar dat hoeft ook helemaal niet, ze zijn ervoor om een fenomeen op een simpele manier bloot te leggen. De markt is ook niet perfect maar als we perfectie als uitgangspunt nemen is het beter te begrijpen waarom de markt niet perfect is. Daarmee kunnen we vervolgens dan ook op zoek naar manieren om de markt beter te laten functioneren.

Aldous | 26-10-13 | 17:44 | + 9 -

REAGEER OOK

Linktip: Energie vergelijken